Appendix: Latin Text of De Monetae Mutatione

Mariana's manuscript not being available and there being no second edition of Tractatus VII, the author had to confine himself to a faithful reproduction of the text as it stands in the first and only edition of 1609. He has not tried to correct Mariana's peculiarities and inconsistencies in spelling and capitalization. Only where there appeared to be an evident error or misprint, have corrections been rlc.ne in the text and reference given in the footnotes. To facilitate the reading for tho~e not familiar with seventeenth century Latin and its numberless abbreviations, these latter have been spelt out with the exception of & (et), which presumably is generally understood.

JOANNIS MAR1ANA~. DE MONETAE MUTATIONE. DISPUTATIO.l CAPITUM INDEX. NUM Rex sit dominus honorum quae suhditi possident. Cap. I. An Rex posit trihuta suhditis imperare non consentientibus. Cap. II. Num Rex monetam vltIare possit pondere aut honitate mutatis populo inconsulto. Cap. III. Geminus pecuniae valor. Cap. IV. Commercii fundamenta moneta, pondera,2 & mensurae. Cap. V. Moneta saepe est immutata. Cap. VI. Commoda quae ex mutatione aereae monetae proveniunt. Cap. VII. Maravedini multiplices et varii valoris in Castella. Cap. VIII. Incommoda ex hac aereae Monetae mutatione. Cap. IX. Maiora incommoda ex ea Monetae mutatione. Cap. X. Num argentea pecunia mutari deheat. Cap. XI. De pecunia aurea. Cap. XII. Principis inopiae succurrendi num via se ali qua ostendat. Cap. XIII. 1 orig. Disputatio? II orig. ponderae. 243 ARGUMEMTUM. Q UO tempore magna pecuniae inopia in Hispania erat, hella muItis locis ac diuturna muItaeque aliae difficuItates aerarium penitus exhauserant. Eius supplendae inopiae multae rationes sunt excogitatae atque tentatae. Inter alia visum est aeream monetam viti are, idque hifariam. Duplicato primum veteris monetae valore, unde ad Regem rediret quod adiiciehatur, nimirum totius summae (quae ingens erat) dimidium. Magnum in praesenti compendium. Deinde nova ex aere puro moneta est conflata, nullo argento admixto, uti antea moris erat, ac potius de pondere semisse detracto. Unde amplius duahus tertiis lucri Regi accessit.

Improvidas hominum mentes. Praesenti copia illecti non con siderarunt, in quae mala, ea ratione suscepta, praecipi.tarent. Non defuere tamen qui factum in circulis aut etiam de scripto vitu perarent ex memoria praeteriti temp oris & malorum ex eo forte cautiores. Quos ineptos vates no'u extitisse, brevi rerum eventu8 declaravit. Neque eatenus restitit malum. Eius monetae con sumendae aut abrogandae ratio aliqua non incommoda quaere hatur. Accessere non pauci, qui in eam rem de argenteae pecuniae bonitate partem detrahendam consulerent, ut ex eo lucro dis pendium compensaretur, quod aerea pecunia antiquata futurum necessario providehant. Remedium multo exitialius morho: quod hactenus repudiatum est: ac potius novo decreto sancitum, ut pars maxima novae pecuniae aereae abrogetur, ex regiis vecti galihus dominis fiat compensatio. Ea occasio huius disputationis a nobis ante institutae novo conatu evulgandae: ut certe posteri nostris malis castigati admoneantur, vix unquam pecuniam in peius mutari nisi reipuhlicae malo: praesens lucrum cum maiori bus incommodis muItiplici labe implicari.

245 PRAEFATIO. FECISSET Deus immortalis superique omnes, ut nostris laborihus aliquid opis publice esset allatum, uti votis omnibus ex petivimus, nullum praemium appeterem haberemque carum amplius, quam ut Rex noster, qui que illi sunt a consiliis, regiique adeo ministri alii, penes quos rerum est administratio, hanc schedam attente legerent; in qua sin minus graphice, certe depingere conati sumus vitia quaedam & incommoda, quae aver tend a pro viribus cogitabam; ac proprie de moneta aerea cura erat, quae hodie in provincia cuditur minoris quam ante a bonitatis. Quae vero occasio fuit in hunc conatum ingrediendi, huncque laborem levem quidem, nonnullum tamen suscipiendi, quid de me iudicaturi sint homines, nulla cura: quorum alii, haud dubium, me audaciae, quidam etiam fiduciae & temeritatis accusabunt, quando periculi immemor improbare non dubitem & sugillare, quae maiori prudentia & usu viri quasi malorum medicinam excogitarunt & invenerunt. Hac me tamen nota & culpa ex parte liherabit syncera iuvandi voluntas, & quoniam nihil in hac disputatione ex nostro sensu ponetur. Ac potius quando universa gens clamat & sub onere gemit, senes & iuvenes, divites & egeni, docti & indocti, absonum videri non debet, si inter tam multos aliquis audet de scripto pronuntiare, ,quae palam & arcano in conclavi, & in plateis & circulis non absque animorum motu vituperantur. Ut nihil aliud praestitero, officio sane satisfaciam, quod praestare reipu hlicae aequum est multa lectione virum atque ex ea non ignarum rerum, quae ab omni memoria in orbe contigerunt. Corinth us urbs praeclara, uti Lucianus retulit, ex nuntiis & fama cognovit Philip pum Macedonem armatum adversus earn festinare. Cives ut in repentino motu & timore, alii arma parare, alii muros reficere, alii conmeatum expedire & bellica instrumenta. Agebat in ea urbe Dogenes Cynicus, is ubi se videt ad null am laboris & procu rationis partem vocari, quippe inutilis ab omnibus habitus, e dolio egressus, in quo morabatur, coepit illud sursum deorsum magno 247 MARIANA:-POUTICAL ECONOMY ardore versare. Indignati cives quasi communem calamitatem pergeret ut alia ridere, facti causam ex illo rogarunt. Tum ille: aequum, inquit, non est ut caeteris negotiosis, ego solus sim otiosus.

Solon etiam Athenis in civium motu, cum omnes partes arderent seditione, uti Plutarchus ait, cum propter aetatem nullam amplius opem patriae posset praestare, pro aedium foribus armatus con stitit; ut in ea virium imhecillitate ostenderet non dee sse volun tatem opitulandi. Nam & tubicen officio defungitur, si inflet statis temporihus huccinam, eoque sonitu tum hellicum, tum receptui canat, uti fuerit a duce imperatum, ut maxime milites signa dato non ohsequantur, uti Ezechiel ait. Id certe hac disputatione praes tahitur, quando quosdam metus retardat, alios ambitio quasi ferro vinctos tenet, non paucis lin guam adimit, fauces occludit aurum dona que, ut omnes intelligant non deesse in gente qui e seceS8U veritati patrocinetur, periculaque indicet & mala, quae puhlice instant, nisi tempestive occurratur. Denique cum Diogene in puhlicum prodiho, agitaho dolium; aperiam quod ego quidem sentio, quocumque tandem eventu. Fortassis nostra diligentia pro nciet ali quid, quando omnes veritatis cupiditas tenet, iuvandique studium. In honam certe partem hoc decretum accipiatur syncero ex animo susceptum. Quod ut contingat, tum caelestem maiestatem precor, tum terrenam illius vicari am, omnesque adeo cacli cives.

Homines quacumque conditione & dignitate ohtestor, ut prius quam nostrum conatum damnent, sententiam non prius ferant in alter am partem, quam hac scheda attente perlecta & contestata lite de ,qua disceptatur, gravissima mea iudicio inter omnes, quae in gente ante multos annos inciderunt. 248 CAP. I. Num Rex sit dominus bonorum quae subditi possident. MULTI regiam potestatem amplificant, quam ratio & aequitas patitur magis, alii ut se in Principis gratiam insinuent atque ex eo privatas opes construant, nulla praeterea honestatis cura genus hominum exitiale, sed in aulis Principum frequens. Alii persuasi hac ratione regiam augeri maiestatem, qua publicae salu tis tutela haud dubium continetur. In quo falluntur errantque: quando ut virtu tum aliarum, sic potestatis certi quid anI fines sunt, quibus transgressi non fortior tantum non evadit, sed potius debili tatur penitus & concidit. Neque enim, uti viri graves perhibent, instar pecuniae potestas est; quo maiores quis auri acervos con struxit, locupletior evadit & beatior: sed alimenti cum stomacho comparati, quo sive careat, sive oneratur plus satis, ex aequo utrinque gemit & premitur. Atque Hlud in confesso est regiam potestatem amplificatione extra fines in tyrannidem degenerare, genus principatus & formam non pravanl modo, sed debilem, neque diuturnam offensis subditis & inimicis, quorum furori nul lae vires, nulla arma resistant. Sane Regem dominum non esse bonorum, quae p08sident subditi privatim; neque in eius arbitrio fore ut irruat in civium aedes & praedia, inde sumat & demetat quod insederit animo, ipsa regiae potestatis natura declarat, a republica orta, si legitima iustaque sit. Quae Reges in fastigium evexit, primum, uti Aristoteles ait, ut in bello ah ingruenti hostium procella cives tuerentur populo ad signa vocato. Ab hoc gradu ulterius progressum est, dataque est illis in pace potestas vindi candi sontes supplicio, dirimendi inter populares pro auctoritate lites omnes. Quam auctoritatem ut cum dignitate tuerentur, certos reditus designavit unde vitam principalem sustentarent: formam quoque praescripsit 1 eius pecuniae redigendae. Quae omnia eorum redituum quos respublica attribuit, dominium dant, eorum l orig. praescripsu.

249 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY praeterea pos8essionum, quae aut idem privatus ohtinehat, aut Rex factus accepit a populo, non eorum quae sibi cives publice aut privatim retinue runt. Neque enim in hello potestas data Duci, neque gubernandi subditos auctoritas iudici facultatem attribuit invoIandi in hona singulorum. Itaque inter Novellas constitu tiones ea quae incipit Regalia, in qua regii muneris partes omnes ahsolvuntur, id dominium non continetur. Prorsus si Regum in arhitrio essent suhditorum hona omnium, non usque adeo Ieza helis factum vituperaretur Nahothi vineam oeeupantis, quando sua, mariti certe Regis iura, prosequehatur, vendicahat quod suum erat: ac potius Naboth aecusaretur contumaeiae, quasi reddere debitum iniuria detrectasset. Ita iureconsultorum communis sen tentia est, (quam explieant in Cod. si contra ius vel utilitatem puhlicam, lege ultima, affertque earn Panormi. e.quanto. de Iureiu rando ), Reges sine con sensu populi nihil posse in suhditorum detrimentum sancire, nimirum hona illis aut partem detrahere in regiamque avertere nefas est. Et vero fas non esset Principi ad iudicum trihunalia movere litem, diem dicere, si cuneta in eius potestate iureque essent. In promptu responsio, si quid alicui detraxis8et, id non iniuria, sed suo iure fecisse. Neque aedes privatas aut praedia pretio redimeret, cum iis opus habet, sed potius manu caperet tanquam sua. Pluribus exequi rem mani festam esset supervacaneum, quam nulla mendacia obruent, nullae 8ssentationes Iuci apertae noctem inducent. Tyranni id proprium est, nullis finibus coercere imperium, omnia esse sui iuris putare.

Rex contra modum imponit potestati, cupiditates fraenat, iustitia atque aequitate definit, neque ultra progreditur. Bona priva torum in 8ua :fide atque tutela esse statuit, neque illis detrahit quidquam, nisi forte ex legum praescripto & forma. 250 CAP. II. An Rex possit tributa subditis imperare non consentientibus. G RAVE quibusdam videtur, neque cum maiestate consentire, Principis rationes pendere a populi voluntate, atque ita ut non possit nova illis tributa imperare nisi de eorum consensu. Quod est Regem non arbitrum rerum facere et moderatorem, sed subditos. Atque eo progrediuntur, ut affirment, si regni conventus coguntur, cum nova imponuntur tributa, id Principis modestiae potius tribuendum, alioqui valentis pro sua voluntate id facere, ne consultis quidem subditis, sed ut res postularint aerariique angustia. Blandi profecto sermones, gratique auribus regentium, quibus aliquando :finitimi Principes in fraudem inducti sunt, ac nominatim in Gallia. Ubi Philippus Comineus testatur in Ludo vici undecimi Regis Galli vita extrema, eius Regis patrem Carolum septimum, primum eam rationem secutum. Angustiae preme-· bant, maxime magna provinciae parte ab Anglis occupata. Ita proceribus delinitis, quibus annuas pensiones largitus est, reliquum populum pro libidine novis tributis oppressit. Quo ex tempore praedicant vuIgo, Reges <;allos in suum ius venisse quasi sublata populi tutela: cum revera ea plaga sit ab offensione populari accept a, quam tot anni non sanarunt, & unde ad hunc diem san guis manet, quae sunt eius historici verba. Addam ipse bella ea quae in Gallia nostra aetate tot annis viguerunt civilia, non ex alio fonte nata. Populus enim oppressus, ac pIeri que sine lare, sine re familiari, bonis eversis, arma con sensu corripuerunt perire aut perdere destinantes, aut morte :finem malis, aut praeda si vicissent, divitias et copias exoptantes; quod ut facilius contingeret, religio nis velamen obstinationi praetulerunt, perversitati honestatem: unde innumera 1 mala sunt consecuta. Procuratores civitatum in conventus vocari certe in Castella parum prodest, plerique eorum rebus gerendis parum sunt idonei, quippe forte ducti, leves homi1orig. immunera.

251 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY nes, ingenio vaenali, nihil que prae oculis hahentes prae cupiditate ex puhlica calamitate gratiam Principis promerendi, ex ea lucrum captandi. Solicitationes, adde aulicorum minas imiscentium pre cihus et pollicitationihus, quihus vel Cedri Libani everterentur et caderent. Nemini id est duhium; atque ut res sunt nunquam eos votis Principis repugnaturos, satis constat, ut non impetret tan dem quaecumque voluerit: foretque consultius si ii conventus nun quam haherentur: quo inutiles excusarentur sumptus multiplices que corruptelae. Verum nos hoc loco non quod fit despicimus, sed quod ratio exigit, populi consensu lihero non vi aut precibus minisve expresso trihuta nova subditis imperari. Populus quidem, uti monet historicus idem, debet se facilem exhibere, neque Prin cipis votis repugnare, sed potius, ut res se dabunt, aerarii inopiae pro virili parte succurrere. Sed et Principis etiam aures patientes esse debent, populum audire ac diligenter considerare copiae ne suppetant & vires ad ferendum novum onus, an rationes aliae inveniantur ad occurrendum angustiae; etiamsi opus sit Principe ad modestiam revocato castigatisque sumptihus supervacaneis, quod video passim factitatum in paulo antiquioribus regni con ventihus. Sit ergo fixum nunquam Principi licere suhditos novis onerihus premere, nisi accedat consensus quorum interest, certe populi capitum & reipuhlicae. Id satis confirm at, quod paulo ante dicebamus, in Regis arhitrio non esse privata civium bona.

Non ergo aut universa aut partem decerpet nisi ex eorum vol un tate, quorum in iure sunt. Praeterea si ex iureconsultorum oraculo nihil Rex potest statuere in privatorum perniciem iis recusantihus, non poterit honorum partem occupare novo trihuto excogitato & imposito. Quid! quod nec ducis Munns nec rectoris eam facultatem dat. Sed potius quando a repuhlica eam potesta tem accepit reditibus designatis quibus vitam principalem sus tineret, impositis munerihus satisfaceret si ea vectigalia augeri cupit, adeat necesse erit eos qui initio eos reditus numero definito designarunt. Eorum partes erunt pro re nata, & ut visum erit, quod petitur concedere aut denegare. Quod si in aliis gentibus secus fieret, in nostra certe lege vetitum est, qua Alfonsus undeci mus Castellae Rex populi precihus dedit in regni conventihus Madriti, anno salutis 1329. petitione 68. ne unquam iniussu populi trihutum genti imponatur. Legis verba sunt: Adhaec quoniam supplices postularunt, ne insolutum tributum imperetur, neque 252 APPENDIX publice, neque privatim nl,Sl, gente in conventum prius vocata, concessoque ab omnibus procuratoribus civitatum qui aderunt: ad hoc respondemus: placet id nobis, atque ut ita fiat statuo. Philip pus quidem Comineus, quo loco iam diximus, bis subiecta verba Gallice repetit. Quare ut in proposito pergam, nullus est Rex aut Princeps in orbe terrarum, qui possit a gente sua, vel quadrantem unum exigel'e nisi iis volentihus qui dehent l'epraesental'i, nisi per violentiam & tyrannidem. Quin paulo deinceps adiicit praeter tyrannidis notam, anathema tis etiam sententia involvi, qui secus faxit Princeps. In quo mihi respicere videtur sextum caput diplo matis, quod in coena Domini promulgatur, execratione ex ritu Christiano devinciens, quicumque in ditione nova trihuta impera rit. Uhi quae dam diplomat a hahent, Nisi concessa ad id facultate, alia, nisi quo eventu id fuerit a iure et legibus concessum. A qua execratione an Reges eximantur contra facientes aliorum esto iudicium, nobis sane eximi non videhatur, quando neque faciendi secus habent potestatem, neque id a iure conceditur. Quod cum is auctor ex ordine sacrato non fuerit, ac potius litter arum prorsus expel'S, quod tanta assevel'atione affil'matum reliquit, uti que ex auctoritate posuit ea aetate theologorum in ea re sententiis non discrepantium. Addo ipse non modo Principem eius delicti et sup plicii esse reum, quicumque tributi nomine id facit; sed etiam ,qui monopolii specie & fraude, nisi populi consensus accedat.

Perinde enim 1 est & nominis alieni persona detracta eodem perti net ea fraus, nempe ut rebus carius quam aequum esset divenditis, suhditorum pecuniae partem domum avertat, nulla ad id auctori tate. Ah aliquot quidem annis monopolia aliquot Bunt a Principe in provincia invecta aleatoriarum chartarum, suhlimati, atque salis. De quihus non disputo: ac prudenter potius instituta arhi tror, & de principis probitate & religione credendum, nihil in eo commisisse quod a ratione quod a legibus exorhitaret. Id tantum contendo monopolia a trihutis non discrepare, neque minori cau tione opus fore ut ea rite instituantur, neque minori populi con sensu. Exemplo res erit apertior. In Castella saepe agitatum est, ut ex farina certum vectigal publice exigatur. Gens hactenus res titit magnis diffieultatibus vieta. Quod si monopolio instituto Regi licet frumentum omne coemere in universa gente, quod maio1 orig. perinde. n. est.

253 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY ris deinde vendat, supervacaneum erit & vanum ad imponendum trihutum ex populi pendere voluntate, si tantundem ac vero maiori Iucro & compendio est in Regis arhitrio per monopolium consequi, quod cupit. Omnino ex iis, quae sunt dicta Hiud efficitur, si Regi non licet nova trihuta imperare, ne posse ,quidem rerum venalium monopolia instituere nisi consulto approhanteque populo cuius de re agitur. 254 CAP. III. N um Rex monetam vitiare possit pondere aut bonitate mutatis, populo inconsulto. Duo hic sunt manifesta. Primum Regis in arbitrio esse mutare monetam quoad formam & expressam in ea imaginem, modo earn deteriorem solito non. efficiat. Sic ego iureconsultos inter pretabar, cum Regi dant monetae mutandae facultatem. Officinae monetariae sunt in Regis iure, in iisque liberam habet administra tionem. Ita in lege Regalia inter alia regia iura numeratur mo neta. Quod ergo sine subditorum detrimento contingat, monetae cudendae earn rationem instituat, quae magis placuerit. Deinde si aliqua premat angustia belli aut obsidionis Regem damus posse sine populo viti are monetam, modo vitium non ultra tempus angustiae prorogetur, rebusque tranquillis integra fide satisfaciat iis qui damnum pertulerunt. Faventiam Fridericus secundus Augustus obsidione premebat durissima hyeme. Obsessi nihil voluntate faciebant, producebatur ohsidio deeratque in stipen dium pecunia. Percuti monetam e corio iussit, ex altera parte eius effigies, ex altera imperii aquilae, aurei unius valor singulis.

Quod fecit sua voluntate nullis imperii comitiis. Salutare consi lium rei eventus aperuit. Ea arte recreato milite urbem in suam ditionem redegit. Per acto item bello integra fide pro coriaceis monetis totidem aureos nummos reposuit. Sic refert Collenucius factum historiae Neapolitanae lih. IV. In Gallia etiam aIiquandi moneta ex corio percussa est claviculo argenteo distincta. Tum Lugduno in Batavis obsessa e papyro monetam fact am memorat, anno salutis 1574. Budelius Ii. I. de monetis c. I. nu. XXXIV. Atque haec quidem in confesso sunt, illud dubium: possit Prin ceps sine exceptione, aerarii inopiae succurrere suamet auctoritate & pro imperio monetam adulterare de pondere aliqua parte detract a aut vero de bonitate. Sane iureconsultorum communis sententia ea est cum Hostiensi in tit. de censihus § ex quihus 255 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY Inno. & Panor. C. Quanto de iureiurando, Principem id facere non posse, nisi de consensu subditorum. Ex iis quae sunt dicta, & hoc efficitur, nam si Rex bonorum, quae subditi privatim possident, rector & non arbiter est, neque hac neque alia ratione & arte poterit eorum partem decerpere pro vo luntate: quod contingit quoties vitiatur moneta: pluris enim datur, quod valet minus. Quod si Princeps subditis trihuta im perare non potest invitis, neque rerum vaenalium monopolia instituere, non poterit ex moneta adulterata novum lucrum cap tare: eodem enim pertinent hae artes ad emungendum populi marsupia construendamque pecuniam provinciae in aerarium, ne fuco capiaris & fraude, metallo dantis legis maiorem valorem, quam pro sua natura & communi aestimatione. Quod profecto sine communi nocumento non contingat, non secus ac sanguine detracto quacumque arte & prudentia, corpus haud dubium debil itatur & concidit. Sic Princeps captare lucrum non poterit sine suhditorum dolore & gemitu. Ubi lucrum uni cedit, inde alterius damnum exurgit, quod Platonem dixisse memorant. Haec funda menta naturae nulla quis industria convellat. Sic invenio cap.

Quanto de iureiurando ab Innocentio tertio irritum iudicari iura mentum, quo Iacobus Aragoniae Rex cognomento expugnator pecuniae conservandae, aliquanto tempore se reum fecit a patre Petro secundo percussae minore quam antea bonitate: atque inter alia sententiae eam causam attingit consensus populi praetermissi. Quod verbum tum Inno. tum Panor. explicantes quod superius est dictum, confirmant in Principe situm non esse aliquid statuere cum populi nocumento coniunctum. nocumentum vocamus id quo rei familiaris pars aliqua detrahitur. Ac vero nesciam qui possint id facientes execrationem censuramque evadere in coena Domini promulgari solitam omnibus annis, quando ut in monopoliis est dictum, artes hae omnes quacumque simulatione eodem omnes pertinent, ad gravandum populum novis oneribus & pecuniam cor· radendam quod non licet. Nam si quis contendat nostris Regibus ab antiquo concessam populi dissimulatiolle & patientia facultatem pro arbitrio mutandae monetae, ego quidem eius moris & licentiae ne vestigium quidem: ac potius leges monetarias omnes tum Regis CathoIici, tum Philippi secundi pronepotis, tum Regum priorum in gentis conventibus semper fuisse latas invenio.

256 CAP. IV. Geminus pecuniae valor. G EMINUS pecuniae valor est: alter intrinsecus & naturalis ex metalli conditione & pondere sumptus, quibus accedat cu dendi labor & apparatus non sine sumptu susceptus, alter legalis vocatur & extrinsecus nempe lege Principis constitutus, penes quem est uti aliarum mercium, ita pecuniae praescribere pretia. In hene constituta republica penes quos rerum arbitrium, iis curae esse debet, uti hi duo valores exaequentur neque discrepent inter se: nam ut esset iniquum in aliis mercibus quod ex se atque communi aestimatione valet nummos quinque, taxare decem, tan tundem in pecunia contingit si legalis valor exorbitet. De qua re tum alii, tum Budelius disputat lib. I. de Monetis nu. VII. qui omnes consona voce ridiculum et puerile vocant si quis contra sentiat. Et alioqui si valores hos disiungere licet, cudant monetam e corio, cud ant e papyro, cudant e plumbo, quod aliquando in rerum angustia factum scimus: eodem enim recidet ratio, minor que operarum sumptus erit, quam si ex aere conflabitur. Non equi dem in ea sum sententia, ut Principem statuam suo sumptu debere monetam conflare: ac potius aequum arbitror ut pro cudendi labore, universoque monetali ministerio addatur valoris aliquid ad metalli aestimationem, ac ne fore quidem absonum, si in sig num dominii & praerogativam pars aliqua exigua lucri Principi ex ea administratione accedat, uti lege Madriti promulgata anno 1566. expressum est, ubi agitur de argenteis quadrantibus con flandis (quartillos vocant) quod Inno. etiam in cap. Quanto de iureiurando indicat, nisi dicit aperte. Idem tamen contendo hos duos valores diligenter & accurate exaequandos: quod ex Aristotele colligitur primo Politico cap. VI. asserente, initio inter homines susceptum, ut res inter ipsas permutarent. Deinde communi sen tentia fore optimum visum est, si res vaenales cum met allis muta rentur ferro atque auro, ad vitandum sumptum &: levandum 257 MARIANA :-POLITICAL ECONOMY molestiam conferendi ex longinquo merces ab utra,que parte graveS praesertim & impeditas~ Sic ovem aeris tot libris, aequum argenti pondere commutabant. Grave erat ea metalla identidem appen dere. Publica auctoritate susceptum, ut metalli partes iuxta cuius que pondus signarentur ad commercii commoditatem. Is primus & legitimus pecuniae usus est, artes alias & fraudes tempus in vexit & malitia, ab antiquo & salutari usu profecto alienas. Et ut veteres leges mittantur, nostratibus plane id fuit propositum, ut hos duos valores exaequarent. In auro quidem & argento id non est dubium, quando ex besse argenti (Marcum nos dicimus) argen tei nummi sexaginta septem conflantur nihilominus, cum rude argentum eo pondere sexaginta quinque argenteis permutetur, utrumque ex legis praescripto. Ita pro cudendi industria bini modo argentei adduntur: ac singuli argentei cum triginta quatuor maravedinos vale ant, argentum cuiusque sublato signo fere triginta tribus maravedinis aestimatur. Quid de auro dicam? Ex auri besse cuduntur aurei LXVIII. quos Coronas vocant, tantundeni rude aurum ferme valet. Id etiam servatum in aerea moneta, in qua difficilius videbatur cum naturali valore legalem componere.

Ac Reges quidem Catholici lege Medinae Campestris lata anno 1497. sanxerunt ex aeris besse, cui miscerentur septem argenti grana, hoc est argentei & dimidii amplius pondus, conflari mara vedinos seu quadrantes nonaginta sex. Argentum plures uno & quinquaginta ,quadrantibus valebat. Accedebant octo aeris unciae & conflandi labor minimum alios quadraginta quadrantes exae quantia valore. Sic legalis valor cum metalli valore & labore facile componebatur. Deinde Philippus Rex Madriti anno 1566. abrogata priori lege statuit, ut octo aeris unciis miscerentur qua tuor argenti grana, nempe unius argentei pondus. Ex iis cuderen tur quadrantes centum & decem, sic ex bonitate metalli detraxit dimidium argenteum & aliquid amplius, ad antiquum valorem addidit quatuordecim quadrantes. sumptus ut arbitror respexit haud dubium ex tempore spatio duplicatos, tum ut lucri aliquid ex ea administratione accederet. Qua modica quamuis et tenui spe illecti multi mortales a Rege facultate impetrata, ipsorum sumptu eam monetam conflandi, ingens fecere compendium; atque ita ut superioribus annis ea negotiatio imprimis ,quaestuosa sit habita. Neque tamen ea ratione suscepta duo valores inter se multum discrepahant: quando in hesse aeris argentei valor con258 APPENDIX tinehatur, tum aeris & conflandi aestimatio, quae duo haud du bium duobus aliis argenteis minimum aestimabantur, eo ampliu8 quod minutae monetae frequenter cudehantur, quas blancas dici mus valore dimidii quadrantis maiori multo molestia & taedio.

In aerea moneta quae hoc tempore conflatur, aeri mIllum argen tum miscetur, & ex octo unciis aeris prodeunt ducenti octoginta quadrantes. Signandi sumptus non ultra argenteum omnis excres cit, aes emitur sex & quadraginta quadrantihus. Sic signi et metalli valor ad octoginta quadrantes pervenit. Cedunt praeterea aerario ducenti quadrantes, quihus legalis valor superat valorem intrinsecum & naturalem eius monetae, quanta cum pernicie rei publicae iam pergimus explicare. Ac primum a pecuniae id natura & prima inventione ahhorrere superius est explicatum. Deinde nulla diligentia praestabit, quo minus ex omnibus partibus eam monetam adulterent alia simili supposita, spe ingentis lucri illecti. Postremo ii tandem valores exaequantur populo recusante pluris pecuniam in commerciis dari accipique quam pro valore naturali. Fictiones enim & fraudes, brevi, arte detecta cadunt: neque si Princeps contra nitatur quidquam proficiat. An possit efficere ut saga rudia vendantur pro serico eteromallo, laneae vestes pro aureis? non plane ut maxime conetur, idque alioqui legibus esset permissum, neque cum aequitate pugnaret. In Gallia saepe a Regibus solidi deteriores sunt facti, continuo argentei nostri pluris quam antea expendebantur: & qui quatuor solidis aestimahantur, brevi, .quo tempore in ea provincia sumus morati, ad septem & ad octo solidos aestimatione exerevere. Quod si pecuniae valor legalis non decreseit, eerte merces omnes maioris comparantur, quantum de pecuniae bonitate aut pondere fuerit detractum neeessario: neque ulla arte resisti poterit: sicque eodem omnia devolvuntur, ut ea pecunia minoris sit quam prior et proha, uti consequentia declarant.

259 CAP. V. Commercii fundamenta moneta pondera. et mensurae. COMMERCII haud duhium fundamenta, quihus universa mercaturae moles incumhit, pondera & mensurae sunt atque pe cunia. Pleraque enim pondere & mensura vaeneunt, eunctapecu nia. Quae eo pertinent, ut sit omnihus persuasum uti in structuris fundamenta immota manent & intacta, non secus pondera, men suras, pecuniam, sine periculo non moveri & commercii detri mento. Id intelligehant antiqui, cum quo maior eautio esset, specimen harum omnium rerum in sanctissimis templis repone hant, ne a quoquam temere vitiarentur. Sic Fannius testatur in lihello de Ponderihus & mensuris, extatque de ea re Iustiniani Augusti lex Authen. de collat. colla. IX. Tum ex illis verhis Levit. cap. 27. nu. 25. Omnisaestimatio siclo sanctuarii pondera bitur, quidam colligunt suceptum inter Iudaeos more, ut siclus quatuor drachmas argenti appendens in sanctuario servaretur, ne quisquam ilIum auderet vitiare, de honitate aut pondere partem detrahere facili ad legitimum siclum recursu. Tanti fuit haec intacta conservare, ut nulla diligentia supervaecanea iudicaretur: ipse etiam Thomas Aquinas lih. II. de reg. Principum c. XIV.

monet non temere aut ex lihidine Principia monetam mutandam videri. Quocirca Azumbris seu congii mutatio hisce annis facta in Castella, quo novum 'ex vino & oleo trihutum minore populi gemitu exigeretur, vituperatione non caruit. Nam praeter alia incommoda novus ex eo lahor exurgit volentihus cum recentihus compa1'a1'e antiqua, nost1'a cum exte1'nis, nova confusio. Vt vide antur parum esse eruditi, penes quos rerum potestas est, quando non animadvertunt pe1'turbationes & mala, quae in nostra gente & inter externos ex hoc fonte saepe exstiterunt. Monetae depra vationem fore quaestuosam Regi intelligere p1'omptum erat, saepe que anti quos ea spe in fraudem inductos constat. Iidem tamen adverte1'e potuerunt incommoda, in quae continuo ea sU8cepta 261 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY mutatione praecipitarunt. Atque adeo ut iis incommodis mederi, fuerit opus novis saepe &- maiorihus malis uti suo loco explica hitur: Non secus ac potus intempestive datus aegroto, in praesenti, tantisper recreat, vestis mutatio: in posterum tamen morhi causas exaggerat, auget fehris ardorem. Quanta praeterea cautione olim curatum sit, ne haec fundamenta humani convictus moverentur, argumento sit, quod lihro de Ponderibus et mens uris explicuimu8 ca. VIII. unci am Romanam tot saeculis mansisse immotam, ean demque esse cum nostra, quod de aliis ponderihus tantundem fateamur necessum est: nostra ah antiquis non discrepare.

262 CAP. VI. Moneta saepe est immutata. I UDAEORUM sententia communis est, monetas, mensuras & pondera sanctuarii, vulgaribus dupla fuisse maiora, Bathum, Gomor, siclum, alia omnia. Ruius rei ea imprimis causa extitit, quod asservandi mensuras & pondera in sanctuario diligentia effi cere lion potuit, ut populus pro rerum eventu vario, ea non minue ret, minoraque dimidio redderet. Qua ratione varia scriptorum veterum loca conciliantur inter se discrepantia in speciem, aut cum divinis litteris pugnantia. Inter Romanos constat, atque ita testatur Plinius lib. XXXIII. c. III. Assem monetam aeream valore quatuor quadrantum nostri temporis, cum initio librae pon dere cuderetur nihilominus, premente deinde primo bello Punico ad duas uncias redactam, quos asses sextantarios voearunt, quasi sextam librae partem appendentes, quae duodecim unciarum erat tunc, uti hoc tempore libra Italica atque Gallica. Deinde Annibale bello premente Romanos ad unciam redegerunt asses priorum par tern duodecimam, ac tandem ad semunciam ponderis detractio pervenit. Denarius valore quadrantum quadraginta initio signatu8 ex argento puro, deinde a Druso Tribuno plebis octavam aeris partem accepit priori bonitate immutata. Sic Plinius eodem loco affirmat. Quin consequenti tempore plus aeris immixtum est, quando hodie denarii non pauci effodiuntur ex argento minori multo bonitate propter aeris maius pondus immixtum tertia amp Iius. Aurea item moneta praecipua bonitate atque duarum drachmarum pondere, tempore primorum Imperatorum, deinde ex uncia auri signabantur sex, quos solidos nominabant, nostri Castellani circiter pondere. De quo Iustiniani Augusti lex extat.

C. de susceptoribus, praepositis, & arcariis, cuius initium est. Quotiescumque Plautus, quin etiam ea antiquitate yates ad hane novandi licentiam, respiciens in prologo quodam Romanorum viti andi monetam. Sugillare videtur. cum ait: 263 MARIANA:-POUTICAL ECONOMY Qui utuntur vino veteri sapientes puto. Nam nunc novae, quae prodeunt comoediae. Multo sunt nequiores quam Nummi novi. Monetae quoque quae hodie extant, indicio sunt saepe factam mutationem earum a Romanis. Idem recentiori memoria in omnihus gentihus factum est. Principes sive volentihus suhditis, sive invitis frequenter monetam mixtura vitiarunt, aut de pondere detraxere partem. Externa exempla requirere supervacaneum esset, quihus domesticorum affatim 8uppetat. In historia Alfonsi XI. Castellae Regis cap. XIV. affirmatur a Ferdinando Rege sancto, eiusque filio Alfonso sapiente, tum a Sanctio, cui Fortis cognomen fuit, & a Ferdinal1do huius filio & nepote Alfonso XI. monetam fuisse mutatam. Itaque quinque horum Regum tempore, quod satis prolixum fuit, nulla fuit in moneta constantia: saepe mutata est deteriorque facta. Quod plane mirabile est, Petrum Castellae Regem Alfonsi postremi filium monetam vitiasse non invenio.

Suspicor potius incommodis castigatum, ,quae ex monetae muta tione extiterant rerum potiente patre abstinuisse, ac potius pro bam monetam signandam curasse argumento earum monetarum, quae eius nomine inveniuntur percussae. Nam Henricus II. eius frater aere alieno oppressus, quod dono dedit vindicandi regni sociis & adiutoribus, & maioribus in posterum illicitis onustus ad id remedium recurrit. Monetae duo genera conflavit Regales trium Maravedinorum, & unius Maravedini valore cruciatos. Sic historia de rebus eius testatur anno 4. cap. X. Gravia incommoda ex eo commento continuo extitere, neque successores tamen id exemplum imitari sunt veriti. Ioannes primus ut Alencastrio Duci de regno rivali pactam ex foedere pacis pecuniam numeraret, novam monetam excogitavit Blancam nomine unius Maravedini valore, quam paulo post imminuto valore ferme dimidium, sanxit sex modo denariolis aestimari, quos Novenes vocahant. Viruescae in conventibus id referunt habitis salutis anno 1387. Depravandi monetam licentia minori bonitate auctoque valore usque ad Hen rici IV. regnum tenuit omnium perturbatissima temp ora. Ab historicis eins temp oris praetermissum ex vario argenti valore aperte colligitur. Nam Alfonso XI. Castellae rege octo argenti unciae seu his 125. Maravedinos valuit. Henrico secundo rerum potiente argenteus regalis tribus Maravedinis pendebatur, atque 264 APPENDIX adeo his ducentis Maravedinis. Suh Ioanne primo Henrici filio crevit ad ducentos quinquaginta, argenteus quatuor Maravedinis erat, aureus quinquaginta. aut argenteis duodecim. Burgenses id conventus testantur hahiti anno 1388. leg. I. Succedit Henricus tertius: quo tempore pervenit is valor ad Maravedinos 480. vel etiam 500. Quin sub finem huius Regis & initia Ioannis secundi ad mille Maravedinos crevit aestimatio. Demum Henrico ,quarto res gerente his mille, & his mille quingentos Maravedinos valuit.

Quae omnis varietas & incrementa non ex met alIi varietate venie hat, semper enim octo uncias argenti modica aeris admixtione continehat; sed Maravedini aut aliarum monetarum frequens de pravatio efficiehat, ut argenti eodem pondere cum ill:is comparati aestimatio maioris esse videretur. Porro varia haec argenti aesti matio ex Antonio Nehrissensi ferme omnis desumpta est in suis repetitionihus, & vero monetae horum Regum quae extant, fuscae sunt omnes ad indicium licentiae iis temporihus frequentis pecu niam vitiandi. Verum haec omnis inconstantia lege Ferdinandi & Isahellae Regum Catholicorum hactenus restitit, quae octo argenti unciis pretium statuit Maravedinorum rudis quidem 2210. signati autem 2278. ad hanc quidem diem retentum. Philippus quidem secundus de Maravedini honitate & pondere aliquid de traxit, quod oh exiguitatem in aestimatione argenti ad Maravedi nos relata nihil mutavit. Quae modo mutatio pecuniae aereae facta est, valorem ut puto, mutahit, atque efficiet, ut octo unciae argenti ad Maravedinos supra quatuor millia aestimatione per tingant, eorum qui in praesenti signantur. An fallit coniectura?

265 CAP. VII. Commoda quae ex mutatione aereae monetae proveniunt. \ O PERAE pretium putaham, si commoda, quae ex mutatione aerae monetae veniunt & incommoda accurate examinarem, oculis utraque suhiicerem, ut quae sint maioris ponderis & mo mellti prudens lector & cordatus consideret sedato animo neque infecto aliquo praeiudicio, sic pro veritate victoria maneat: quod enim aliud votum esse dehet! Ac primum hac facta mutatione argenti sumptu liberamur, cuius magnum pondus multaque talenta antea aeri miscehantur quotannis nullo prorsus fructu, id praestat bonitatis imminutio. Ex min ore pondere consequetur vecturae maior facultas expeditae, quocumque mercatores eam voluerint pecuniam deferre, eaque in commerciis uti, quod magno antea constahat. Deinde eius pecuniae magna in provincia copia erit; ex eo commercio locus amplior externorum cupiditate praecisa, qui alioqui in auream & argenteam monetam tum avidas, tum tenaces manus iniiciunt. Qui earn hahehunt, lihenter cum alii8 communicahunt, unde nomina solvantur, praedia excolantur mai ori proventus spe, opificia instaurentur, quae saepe oh penuriam pecuniae iacent, unde maior existat pecoris frugum & mercium copia lineae, lanae, & homhycinae vestis, tum rerum aliarum vae nalium. Ex copia existet haud dubium vilitas, cum ante nisi magno faenore dato pauci mutuam ad id pecuniam invenirent.

Sic nostra contenti sorte & copia minus requiremus extern as mer ces, quihus advectis argentum nostrum avertunt & aurum, pere grinis moribus gentem nostram inficiunt, certe ex mercium molli tie homines ad bella nati, & ad arma corpore debilitantur, & vigor animorum martiu8 extinguitur. Neque externi qua solent frequen tia ad n08 venient, tum propter copiam mercium nativarum, tum propter pecuniam, quam cum suis rebus mutatam recusabunt in patriam deferre nullo fructu. Omnino redacta ex suis mercihus pecunia, provinciae merces alias comparahunt, ut erit commodum, 267 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY quas in patriam revehant. Ac quantum Hlud est, quod Regis in aerarium ea industria multum pecuniae inferetur unde debita solvantur, iis qui regia tributa habent oppignorata,1 quae magna rerum calamitas, idque sine cuiusquam iniuria & gemitu sola monetae immutatione. Magnum haud dubium Regi lucrum acce det. Sic Plin. loco superiori confirm at assium pondere imminuto Romanos e magnis angustiis emersisse, nomina exolvisse, ,quibus premehantur. Idem de Alfonso XI. Castellae Rege refert historia de eius reb. ca. IIC. tantundem de Henrico II. anno quinto cap. X.

respirasse deposito ea arte onere quo premebatur gravissimo, sol vendi reus propter hella gesta, magnam pecuniam tum aliis, sed praesertim Bertrando Klaquino promissam, externisque, quorum ope regnum abstulerat fratri. His adiungo tum Romanos veteres, tum hoc tempore gentes alias aerea pecunia uti penitus, nulla argenti admixtione, neque alterius pretiosi metalli. Quin oHm usitatior ea videtur fuisse aliis monetis & magis communis, quando aeris nomine pecunia promiscue inter Romanos intelligebatur; unde ad nos fortasse defluxit, ut per Maravedinos explicemus, quantum quisque in honis haheat, quanta annuatim vectigalia. Ac Hlud constat oHm Hispanos usos aureis Maravedinis, quod tem pus cuius sunt magnae vires, ex ea moneta aurum penitus detraxit, ut mirum videri non deheat, si nunc argentum ex nostro aere detrahitur, cuius nulIus usus erat, neque ex eo cuiquam mortalium commodum unquam extahat. Quae omnia magni momenti sunt commoda, ,quihus ut sit locus, aequum erit incommoda dissimu lare, quaeeunque ex novo commento extare euriosus aliquis aeeu sahit. Omnino nihil est in hac vita syncerum liherumque omni noxa & reprehensione. Ita prudentis partes sunt ea persequi, quae maiores commoditates afferant, minus vituperentur, praeser tim cum humana natura hoc quoque sit nomine prava, quod sem per accusare solet recentia commenta & artes, moris anti qui vel maxime ten ax, quasi nihil possit corrigi addique veterum institutis.

1 orig. oppignerata. 268 CAP. VIII. 111.aravedini multiplices et varii valoris in Castella. P R1USQUAM incommoda explico, quae cum novo comment~ aeream monetam depravandi necessario videntur implicata, operaepretium fore sum arhitratus, si varia Maravedinorum genera aliis atque ali is in Castella temporihus usitata, ac singulorum valores explicarem. Implicata & multiplex disputatio: sed hene erit opera collocata, si per nos veritas densis tenebris ohruta hac tenus desideratam lucem videbit, quod non desperamus. Ac pri mum in hoc genere :Maravedini aurei locum occupabunt Gottho rum tempore in frequenti usu. Romani quidem Imperat. recen tiori tempore aureos signarunt minores antiquis, ex auri uncia 6. ex besse seu marco octo & quadraginta nostris Castellanis paulo maiores. Hos aureos solidos vocarunt, duodecim denarii singulo rum valor. Quod si denarius Romanus quadraginta quadrantibus seu Maravedinis aestimatur, solidi valor ad 480. excrescet quantum noster Castellanus. Sic consequenti tempore solidi quamvis ex argento percussi ac tandem maiori ex parte facti aerei, semper retinuerunt tamen ut duodecim aestimentur denariis, & ipsis non iam argenteis, sed aereis. In Gallia certe atque inter Aragonios, ubi solidorum nomen manet, singuli solidi efficiunt denariolos duodecim. Adhaec, Romanum imperium vigebat in Hispania, & cum eo, ut fit, moneta, leges, moresque Romani, quo tempore in earn provinciam Gotthi ferro penetrarunt. Imperio tamen quam vis commutato, mores victores & dederunt victis, & ab illis accepe runt. Ac praesertim moneta Romana initio sunt Gotthi usi, deinde stabilito novo imperio novam ipsi monetam excogitarunt percus seruntque, quam Maravedinos dixere. De vocis notatione laborare non est necesse: sed singuli tamen Maravedini val ore erant decem denariorum, quadrantum quadringentorum, ·quanti hodie noster aureus aestimatur, nempe Maravedinis seu quadrantihus quadrin gentis. Ab eo principio retentum, ut Maravedini quamvis argentei 269 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY facti primum, deinde aerei; aestimantur tamen decem denariolis.

Ea enim 1 Maravedini lex est, ut duas hlancas contine at, sex coro natos, decem denarios, sexaginta meagias. Eae quidem monetae minores ad vilitatem penitus evanuerunt: sed cum vigehant, tamen ad eum modum cum Maravedino comparahantur. inter solidum Romanum & Maravedinum aureum Gotthorum, exiguum erat in valore discrimen. Ita pro solidis in mulctarum modo positis in Romanis legihus in foro iudicum lihro, unde iura dahantur popu lis Gotthorum imperio, suhstitui pari numero Maravedinos aure08 solenne est. Effodiuntur hodie multae Gotthorum monetae in Hispania ex auro non proho, nam experientihus ferme dimidium decoquitur, quae monetae semisses sunt aut potius tremisses Mara vedini Gotthici, tertiam appendentes Maravedini, quod earum pro fecto valor arguit, uti paulo post indicabimus. Excepere tempora turhida rerum omnium & monetae saeva permixtio, Maurorum armis domita Hispania, contra nova Regum progenies extitit in salutem gentis omnibus malis oppressae caelo data. De moneta Maurorum non disputamus, sed Regum legionis & Castellae im perio Maravedini triplices extitere. Aurei qui boni etiam dicti sunt, veteres atque currentes sive usuales. Ac de u8ualibus primum dicendum est, eorum valor & honitas explicanda, quoniam priorum generum cognitio, cum horum explicatione est implicata. Usualium quidem l\'1aravedinorum valor non idem fuit, sed varius et cum temporibus alternans. Eam varietatem certo definire difficile cst: coniectura assequi non aliunde licet, quam ex ipso marci argentei seu bessis valore. Qua proportione marcus cuiusque aetatis quo ad aestimationem cum nostro comparatur, eadem prorsus Mara vedini illi & nostri comparentur necesse est. Valet autem hoc tempore marcus rudis quidem Maravedinos 2210. signatus autem atque in monetam redactus 2278. Porro de honitate argenti laho rare non convenit: omni tempore eadem qua hodie prohitate fuit plus minus, argumento calicum, ac vero reliqui sacrorum appara tus & instrumenti, quae ah antiquo in templorum aerariis con servata videmus. Addo argenti marcum in ea valoris varietate ad l\'1aravedinos quidem collati, semper retinuisse tamen ut quinque aureos valeret aut paulo amplius, quos duplas vulgo vocarunt, 12.

argenteos valentes, non 14. ut quidam ait. Valehat item Marcus 1 orig. Ea. n. Maravedini. 270 APPENDIX argenteos sexaginta, aut sexaginta quinque. Quod ex Iegihus Ioan nis primi Castellae Regis perspicimus. Verum alio festinat dispu tatio. ~farci valor antiquissimus, qui quidem inveniatur, fuit Mara vedinorum centum viginti quinque. Alfonsi certe undecimi Regis aetate is fuit marci valor, uti historia de eius rebus testatur capite omnino nonagesimo octavo. Sic argenteus duohus tantum Marave dinis erat, qui modo continet quatuor & triginta: eoque Maravedi nus eius aetatis valuit quantum decem & septem e nostris & paulo ampIius: eratque haud dubium ex argento, quod valor ipse de clarat. Henrici secundi regno argenteus numus tres Maravedinos valuit, uti eius historia refert anno quarto, capite secundo. Sic mar cus ad ducentos Maravedinos excrevit eorum qui tunc in usu erant, valentes singuli quantum e nostris undecim. Henrico Ioannes filius successit eo nomine primus, quo Rege marcus ad ducentos & quin ,quaginta Maravedinos seu quadrantes excrevit, quando argenteu8 quatuor, aureus quinquaginta Maravedinis expendehatur. Indicio lex est prima ah eo Burgis in regni conventu lata anno M.CCC.LXXXVIIL. sic Maravedinus ea aetate novem aut decem e nostris val ore exaequavit. Quod manifestius convincit lex altera Viruescae anno superiori promulgata convitium in parentes sex centis Maravedinis plecti mandans. Qui enim Ferdinandi & Isa bellae Regum tempore eam legem retulerunt in opus, quod dixere ordi'namentum lihro octavo titulo nono, lege prima illos sexcentos Maravedinos bonae monetae esse dixerunt, valereque sex millia eius aetatis Maravedinos nempe nostrae: neque enim ab eo tem pore in marci seu Maravedini valore facta est immutatio. Ad alios Reges progrediamur. Henrici III. re~no marcus ad quadringentos octoginta, atque adeo quingentos Maravedinos pervenit, uti in schedis antiquis invenio. Ita argenteus octo Maravedinos circiter valuit, Maravedinus e nostris quatuor aut quinque Joannis secundi re~no, qui Henrici filius fuit, praesertim sub vitae finem marcus mille Maravedinos valuit. Sic Maravedinus eius e nostris duos & semissem. Miram varietatem, sed ,quae his se finibus non con tinuit, quando Henrici IV. re~no inter alia mala multa & gravia ar~enti marcus ad duo millia Maravedinos pervenit, deinde ad duo mil1ia & quingentos, auctor Nebrissensis in repetitionibus. Mara vedinus eius quantum noster: neque enim ah eo tempore in Maravedini val ore ma$!na alique immutatio facta est: quod Ferdi nandi & Isabellae diligentiae aN'p,utum feramus necesse est, atque 271 MARIANA :-POLITICAL ECONOMY eorum qui iIlis in regno successere. His constitutis ex legibus & chronicis, Regum priorum, Maravedinos alios expendamus. Mara vedinus quidem aureus sex exaequabat ex iis, qui Alfonsi sapientis aetate in usu erant. Lex styli CXIIIL. id affirm at, examine ab eo Rege facto inventum Maravedinum aureum sex eius aetatis appen disse. Non quod Alfonsi Regis Maravedini essent aurei, uti sus picantur quid am ; sed ex pondere Maravedinorum utriusque gene ris, & proportione auri ad argentum, quae fere duodecupla est, eum valorem deprehensum. Accedit lex Alfonsi undecimi in conventu Legionensi era M.CCC.LXXX.VlL. in ,qua affirmatum invenio centum Maravedinos bonae monetae nempe aureos, valere sexcentos eius aetatis. Quo loco licet coIIigere duo ad memoriam praecipua, alterum a tempore Alfonsi Regis sapientis, qui & deci mus eo nomine fuit usque ad Alfonsum undecimum prioris prone potem marci & maravedini valorem nihilo fuisse mutatum: quando utroque Rege Maravedinus aureus sex ex usualibus aequavit.

Alterum, quando Maravedinus qui in usu tunc erat, valuit quan tum e nostris septendecim, aut paulo etiam amplius, uti superius est dictum, fieri necessario, faIli qui Maravedinum aureum sex et triginta, aut sexaginta e nostris valere dixerunt: ac potius valere quantum argentei tres centum amplius Maravedinos. Nova qui dem sententia, sed firmis stabilita praesidiis. Ita suspicabar Mara vedinos aureos eius aetatis non alios esse quam Gotthorum tre misses, quihus ii primi CasteIIae Reges uterentur, ne-que novos ipsi signarent. Nam & valor consentit trium argenteorum paulo amplius ab experientibus inventus, & quoniam eae Gotthorum monetae passim effodiuntur, Regum CasteIIae signo & nomine percussi Maravedini aurei nuIIi prorsus inveniuntur. Periisse omnes, ut ne vestigium extet, ,quis credat? Hactenus de Marave dinis aureis. Veteres Maravedinos pIeri que statuunt e nostris unum & semissem valere singulos: de quo le!!um nostrarum, qui maiori cognitione praestant, certius pronunciahunt; & fortassis in multarum modo consensus iure consultorum ohtiullit, ut pro Mara vedino veteri, quoties in nostris legibus occurrit, substituatur unus e nostris cum semisse: quemadmodum Maravedinus aureus in iis Iegibus inventus triginta sex aut sexaginta ex usuaIihus taxatur vul~o. Quod si exacte loqllamur, Maravedini veteris non unus valor fuit, sed varius prorsus & multiplex. Quoties enim de monetae bonitate aliquid detrahebatur, quod saepe factum est, ne 272 APPENDIX priores Maravedinos abrogare esset necesse, ut cum novis currerent, abs Regibus concedebatur, dicebanturque veteres. Sic ex Marave dinis usualibus ultriusque generis facile erit eos inter se & cum nostris comparare. Nempe Alfonsi undecimi Maravedinus, si cum Maravedino ab eius filio Henrico secundo percuso comparetur, vetus dici potest, valebitque ex iis unum & semissem, si cum nostris valebit septendecim nihilominus. Itaque Maravedini veteres ali quando fuerunt usuales. Ergo ex usualium val ore a nobis expli cato, statui debet quantum veteres vale ant, ex iis qui novi dicuntur, ,quantum que cum nostris Maravedinis collatio Minuta haec & spinosa sunt, & nos ad finem festinamus, addito in legibus fere nostris lVIaravedinos novos vocari, qui nostra aetate currunt, & l1'erdinandi Regis Catholici tempore currebant. Quo tempore leges priorum Regum in pauca volumina sunt collata. Maravedini veteres aliorum Regum Maravedini vocantur. Sic ex valore Mara vedini, qui sub singulis Regibus fuit in usu, de veteribus Marave dinis statuatur, Maravedinus Alfonsi undecimi valuit e nostris decem & septem, Henrici secundi Maravedinus e nostris undecim, Ioannis primi Maravedinus decem e nostris, Henrici tertii Marave dinus quinque e nostris, Ioannis secundi Maravedinu8 e nostris duos & semissem. Tempora ergo consideranda diligenter, & iuxta ea statuendum, quantum vetus Maravedinus in qualibet lege, quan tum novus vale at, tum inter ipsos, tum cum nostris facta compara tione. Neque praetermitti debet Maravedinum veterem aliquando bonum dici, certe lege prima superius allata titulo nono libri octavi Ordinamenti sexcenti Maravedini, quibus mulctandum prae cipit Ioannes primus convitium in parentes, qui legem in eum librum contulerunt, addiderunt de suo eos esse bonae monetae sex millia ex usualibus exaequantes. Nempe non loquitur de aureis lex, qui multo maioris erant, sed de veteribus, qui eo Rege in usu erant valentes singuli, ,quantum decem e nostris. Memento a Ferdinandi Catholici tempore Maravedini valorem mutatum non esse. Ad haec lege prima Ordinamenti titulo quinto, libro octavo, quae lex a Joanne secundo! lata est, Caraccae anno M.CCCC.VJIIL.

sancitur ut anathemate devinctus diebus triginta, centum Marave dinos bonos pendat, qui faciunt sexcentos e veteribus. Quod si ad sex menses perstiterit pervicaciae ad mille Maravedinos bonos multa crescat, qui sex millia veteres aequant. Eo loco Maravedini 1 ori~. secunda. 273 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY honi aurei sunt, veteres ii qui Regihus Alfonso sapiente & Alfonso undecimo currehant. Nam iUo tantum tempore Maravedini aurei sex e currentihus singuli efficiehant, uti superius dictum est. Quod si multa gravis videatur, quippe ad tria millia argenteos e nostris pertingens, cum singuli aurei Maravedini quanti tres argentei essent, gravior profecto hodie infligitur, quando ut suspectus de haeresi punitur, qui totum annum eo se anathematis nodo non expedierit. Postremo superiorihus adiicio in historia Ioannis secundi Regis anno vigesimo nono cap. C.XXXX.IIIIL. referri in conventu Burgensi mandatum, ut Maravedini semisses, quas Blan cas dicimus a candore, cuderentur, qua honitate & pondere pater Henricus tertius fecerat. Deprehensum tamen eam monetam fac tam deteriorem, eoque regni procuratores evicisse re tota ad examen vocata, cognito vitio & fraude, ut Maravedinus prior, nempe Henrici Regis pro uno & semisse e novis expenderetur.

Sic anno quadragesimo secundo eius Regis capite trigesimo sexto refertur. Quo ex loco sumpsisse videntur pronunciandi occasio nem, qui in universum sanxerunt, Maravedinum veterem valere e nostris unum & semissem, cum dicere potius dehuissent, Mara vedinum ah Henrico tertio percussum, valuisse unum & semissem ex iis, ,quos Ioannes II. percussit. Imo si valorem marci seu hessis utroque Rege consideremus, non satis est fraus detersa, ac prior Maravedinus duos integros e posterioribus valehat. Quod si cum nostris Maravedinis comparatio fiat, Maravedinus Ioannis secundi e nostris duos & dimidium aequahat, Henrici tertii Maravedinus e nostris omnino quatuor aut quinque. Uti ex iis quae tota hac disputatione sunt posita, manifestum efficitur & planum. 274 CAP. IX. I ncommoda ex hac aereae monetae mutatione. IN HE gravissima aequum est, non ex mea capite & cogitationibus subtilia & theorica ducere argument a, quae fucum saepe faciunt, sed exemplis potius pugnare rerum gestarum nostra aut maiorum aetate. Eam rationem tutissimam puto, viamque ad veritatem certam, quoniam praesenti a temp ora haud dubium prae tel'itis sunt similia. Quod factum est fiet. Sic superiores rerum eventus magnam vim habent ad persuadendum pares habituros exitus, quicunque eandem viam fuerint ingressi. Ac primum in commoda quaedam explicabo in speciem quidem magna, re non usque adeo, certe ,quae tolerari possunt, ne maioribus commodis excidamus, quae ex mutatione pecuniae veniunt. Ac primum novum hoc inventum esse accusant, nunquam antea in provincia usurpatum. Nova omnia ab insolentia periculis maioris mali & metu non carere. Verum quae tanta confidentia dicllntur, ex iis quae sunt dicta falsa esse convincuntur, saepeque constat in pro vincia eam tentatam rationem, de successu qualis fuerit, non dum disputabam. Addunt terra~ & praediorum cultum minorem solito fore deterritis civibus a labore, cui merces proponitur tantum modo pecunia depravata. Hecte: nisi adversarii inter alia com moda mutatae & multiplicatae pecuniae aereae, unum afferrent obvia ea pecunia & parata cui que, fore quae ex terrae cuhu, atque quae ab artificio proveniunt ad frugem facilius perventura, antea ob inopiam pecuniae saepe neglecta. Ita ex hoc capite argumen tum ducitur anceps: & quoniam in utramque partem verti potest, in alterutram magnam vim non habet. Deinde fore praedicant, ut commercium impediatur praesertim externorum confluentium in Hispaniam, unam ob spem nostrum argentum mercibus, quas adve hunt, mutandi: quanta cum calamitate Indici commercii expli care non attinet, res ipsa loquitur, quando pleraque ad eas regiones mittuntur, quae ab externis nationibus comportantur in Hispa275 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY niam. Verum neque hoc difficilem responsionem hahet. Pro in commodo quis afferri contra arguat legihus Hispaniae stare, quihus argentum ad alias nationes deferri vetitum prorsus est. Et alioqui qui commodum sit provinciam argento suo spoliare? Ac potius videatur fore e repuhlica, si pecunia aerea in commerciis suscepta externi rarius veniant in Hispaniam, aut certe pro suis mercihus nostras mutahunt pecuniae asportandae spe suhlata; quod votum gentis commune & est, & esse dehet. Neque vero periculum est, ut Indicum commercium impediatur, quoniam praecipue nativis copiis terra sustinetur vino, oleo, veste lanea & homhycina, quae mittuntur quotannis. Quod si ,quid opus est ah externis mutuari, identidem mercatorihus nostris venit argentum Indicum, quo pos sint id comparare, ut lineam vestem, papyrum, lihros, scruta & similia. Neque enim aerea moneta impediet, quo minus advectum argentum signetur uti antea. Novae ex hoc ohiectioni satisfacere promptum erit, qua negant Regi facultatem fore ah externis pecu nias mutuandi, qua classihus sumptus necessarii, militihus stipen dia solvantur. Ac potius contra dicat aliquis, maiorem Regi argenti fore copiam, si dehita provincialibus aerea pecunia solvan tur, ut argento, quod ad ilIum defertur omnibus annis, externis nominihus satisfiat. Neque enim aerea pecunia tam erit maligna,

ut argentum penitus dispareat, quasi maligno carmine & venefico fugatum. Verum ut fateamur quod res est, aeris quando copia nimia est, argentum certe inter cives evanescit & perit, quod in praecipuis incommodis dehet numerari. Nempe in regium aera rium conBuit argentum, quoniam trihuta in ea moneta solvi man dat, neque in orhem recurrit, quoniam ipse si quid suhditis dehet, aerea moneta satisfacit, cuius facultas magna & copia erit, argen tum per eum ad exteros deferetur. Sed & quod argentum inter cives manet, disparet, cunctis prius aeream monetam expendenti hus, recondentihus argenteam, nisi re necessaria cogantur illam proferre. Adhaec pecuniae adulteratae magnam fore copiam argu unt, & merite, sed causae cur ita senti ant non placent, certe altera. Geminas enim afferunt, nempe quod dignosci regia moneta ah adulterina non possit argento penitus detracto, quod misceri usita tum erato Deinde quod spes lucri multos alliciet triplo maioris quam ante a, uti superius est dictum, ,quoniam a naturali valore parum discrepahat, legalis nunc multum. Ex his rationihus non negaho, qui enim possim? posteriorem magnam habere vim, quae 276 APPENDIX ah spe lucri sumitur, quando ducenti aurei in septingentos excre scunt ea pecunia adulterata, quod multos haud dubium alIieiet ut se & sua, quo id assequantur, cuivis discrimini offerant? quia enim fraenet incensam eupiditatem ex inopia repente per hune modum emergendi. Prior ratio ex falso procedit misceri aeri ar gentum, ne monetam aeream adulterandi facultas sit, cum potius id relietum esset ex Maravedini pristina honitate, eui olim ex solido argento, & consequenti tempore multa admixtione foedato/ semper tamen aliqua pars argenti mansit. Neque primi Reges Catholici id sanxerunt, sed potius sua lege, quantum argenti aeri misceretur, ne ulterius procederet licentia earn monetam depra vandi maiori identidem aeris mixtione. Atque ego quidem non arbitrabar noxium fore, si aereae monetae nullum misceretur ar gentum, quo is sumptus excusaretur nullo in perpetuum usu. Si mea tamen ratio valeret aliquid, euperem ut nota monetae eIegan tior esset, qualis Segobiae signatur ad molas monetarias, praeterea monetis pluribus aereis mutaretur argenteus regalis, uti in Gallia contingit, ubi pro solido argentei fere quadrante dantur duodecim denarioli, iique singuli in ternos liardos valore tribuuntur. Nea poli carlinus nostro argenteo minor, valensque viginti octo Mara vedinorum non amplius, sexaginta caballis mutatur singulis pon dere & mole duorum Maravedinorum e prioribus, anteque hanc lahem usitatis. Quae eo pertinent omnia, ut cum metallo & sumptu signandi valor argentei exaequetur, quod est legalem valorem natu rali adaptare. Sic enim minori lucro pauci aggrederentur earn monetam adulterare: neque facile plebei homines, quales fere sunt qui monetas falsant molas monetarias ad signandam similem pecu niam haberent: quod si quia liquato aere conflahit, in promptu crit inter eonflatas & imprcssas discrimen. Quid quod in iis molis non sine disllendio argentum signatur multo; neque monetae aequalis ponderis prod ire possunt propter subiectae praelo argen teae laminae inequalitatem: quod incommodum in aere nullum est propter materiae vilitatem. Missa facio alia, quae addueuntur incommoda, verisimilia maRia quam vera, ut ad maiora incom moda gradum faciant non ab inanibus cogitationibus profecta, sed usu priorum temporum & memoria antiquitatis comprobata, sed addunt tamen fore, ut aerea pecunia multiplicata, & vigente nulli thesauri a copiosis viris conatruantur, qui cedant in opera pietatis.

1 orig. foedati. 277 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY Sed sane tam multi acervos pecuniae consumunt in rebus aut noxiis & ludicris, ut non magnum detrimentum videatur, si nulli recon dantur thesauri. Adde pecuniam aeream non impedire, quomi nus quotannis magna vis argenti ab Indis veniat. Ex eo argento dominis recondere quam voluerint partem quis vetahit? Vecturae impensam accusant alii, ne mercatores ea pecunia e longinquo emptas merces advehant. Verum iidem impensa ad calculos revo cata fatentur ad finem regni, nempe Murciam & Contestanos iac tura unciali tantummodo deferri nempe centum asses pro uno asse. Numerandi labor magnus est, & praecipua molestia earn monetam asservandi. Verum eae molestiae dicunt alii satis compensantur iis commodis, quae hanc monetam secum deferre superius est explicatum. Postremo, aeris caritatem accusant tanta eius copia signata, & domesticae ex eo supellectilis faciendae difficultatem: quo externi, qui eo metallo abundant, nostro ex malo copiis auge antur. Ante paucos quidem annos in Gallia centenarius aeris eme hatur decem & octo francis. Ita octo unciae (,quod nos pondus marcum dicimus) tredecim Maravedinis constahat, in Germania etiam minoris erato Nunc in Castella idem pondus quadraginta sex Maravedinis stat nihilominus: quod pretium in dies crescet cudendi monetam aeream sine fine necessitate, aut potius aviditate.

Verum hoc incommodum est, non simulatum: sed sunt alia maiora multo, quorum comparatione hoc quidquid est damni, Iudicrum videri possit certe non tanti. 278 CAP. X. Maiora incommoda ex ea monetae mutatione. Jl C PRIMUM tanta aerae monetae copia quantam in praesenti ft videmus, nostris Hispanorum legihus adversatur. Quando Regum Catholicorum decreto anno 1497. promulgato de auro & argento nihil definitum legimus, ut non liceat cui que signare, quantum ex his met allis hahuerit. De aere autem lege tertia sanciverunt, ut cuderentur Maravedini centies centena millia non amplius, cura in septem monetarias officinas certa ratione partita. Tum Philippus secundus Hispaniae Rex anno 1566. lege lata negat expedire, ut aereae monetae amplius confletur, quam quod in com munem usum & commercia sit satis: eoque mandat, ne absque regia fa cult ate ea moneta cudatur. Atqui in usum communem aerea moneta solum minutis emptionibus servire debet, & ad per mutandas monetas maiores auri argentive. Quidquid hos fines excedit, id vero non sine publico damno, & rerum perturbatione contingat. Pecunia enim ad commercii facilitatem inventa, haud dubium ea commodior exist at, quae id melius & opportunius prae stabit. Sic Aristoteles testatur primo Politicorum libro cap. VI.

Quod in aerea mone~ contra accidit, si multa sit. Gravis molestia numerandi, vix integro die unus homo mille aureos in ea moneta numeret. Quid de vectura dicam? non sine labore & sumptu de feratur in remotas regiones, unde merces comparantur. Sic illu vies huius monetae nostris legibus adversatur. Non equidem pro barim, ut solum cudatur argentea moneta, quod fit in Anglia iussu Isabellae Reginae non ita pridem defunctae, & in quibusdam Germaniae civitatibus. Quantumvis enim in minutas partes tribua tur, ut de Renato Andegavensi Duce proditur ex uncia argenti (libra mallem) mille monetas conflasse, non erit ad manum, unde minuta & viliascruta emantur, & quod egenis tribuatur. Verum multo magis est noxium, si in alter am partem peccetur, moneta aerea provinciam si inundet, instar fl.uvii hibernis infl.ati imbribus. 279 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY Atque hactenus de primo incommodo. Alterum est, non modo id commentum legibus provinciae adversari, id enim dissimulari poterat, sed etiam cum recta ratione pugnare, & cum naturae ipsius legibus, quas movere nefas est. Id ut ostendam, meminisse oportet, quod superius est confirmatum, in Regis arbitrio non esse in sub ditorum bona involare, ut ea pro voluntate dominis legitimis detrahat. Nunc age: an lice at Principi in horrea singula irrum pere, dimidium frumenti reconditi sibi sumere, nocumentum com pensare facultate Dominis lata vendendi, quod relinquitur quan ti integrum cumulum ante? Non arbitror fore, tam praepostero iudicio hominem, qui factum excusaret. At in moneta aerea veteri hoc ipsum est factum. Rex sibi dimidium universae pecuniae arrogavit, duplicato tantum cuiusque monetae valore, ut quod duo valebat, quatuor deinde Maravedinos vale at. Addo an fas esset ut Rex vestis laneae & bombycinae pretium triplo maius quam pro praesenti copia lege sua faceret, dominus penes se tertiam retineret, tantum Regi cederet reliquum? Quis hoc probaret? At in moneta aerea nova hoc ipsum fit, quae recens conft.atur. Possidenti earn minus quam pars tertia datur. Rex reliqua in suum commodum vertit. Quod si hoc in mercibus aliis non fit, in moneta usurpatur: eo contingit, ,quoniam Regi maior in monetam potestas est quam in alia. Monetariae officinae ministros omnes constituit, & mutat pro voluntate, monetae notas & typos penes se habet, l atque ex eo commutandi earn, & pro puriori substituendi deteriorem, & e contrario plenam facultatem. An id iure, an contra fas & aequi tatem, de eo suscipitur disputatio. Quod si nominibus factis, quo tempore pecunia proba erat, hac nova & prava moneta se exolvere satagit, nova ea iniquitas erit iuxta Menochii sententiam consilio XLVIII. confirm antis multis, moneta deteriori facta non recte exolvi, 2 quod in proba pecunia fuit numeratum. Ad tertium in commodum procedamus mercium caritatem omnium non minorem brevi futuram, quam quod est de pecuniae bonitate & pondere detractum. An id ex nostro capite fingimus? & non potius quae maiores experti sunt mala, quoties eo ventum in provincia est, ut pecunia detereretur. In Alfonsi sapientis rebus gestis cap. I.

refertur regni sub initia mutasse pecuniam: pro pepionibus proba moneta vulgo usitata Burgaleses subrogasse minus probos, eorum 1 orig. habeat. II ori&,. exoli. 280 APPENDIX nonaginta Maravedinum val ore aequahant certe aerei. Ex ea mutatione consecutae rerum omnium caritati, ut remedium afferret, lege vaenalia omnia taxavit, quanti quodque venderetur, uti cap. V. eius historiae commemoratur. Medicina malum recruduit mer catoribus eo pretio vendere recusantibus. Itaque necessario desti terunt, quin odium gentis propterea excitavit, vel maxime (sic credimus) & procerum arma,quibus eo pulso res sunt in Sanctium minorem filium eius translatae. 1 N am priori errore non contentus & fraude, sexto regni anno abrogatis Burgalesibus monetam nigram substituit, quindecim Maravedini valore. Quod nil aliud fuit, ,quam in malo obstinare, ut qui natura captiosus esset ingenio praefracto, quod malo tandem fuit. In Alfonsi XI.

Castellae Regis historia cap. XCVIII. legimus conflasse eum novenes & coronatos eius bonitatis & notae, cuius pater eius Fer dinandus Rex. Ex ea mutatione ne annona cresceret, quoniam haud dubium pecunia proba non erat, nova diligentia cautum, ne argenti pretium cresceret: atque octo unciae aestimarentur 125. :Maravedinis, ut ante non amplius. Quae cautio praestitit nihil, subsecuta rerum caritate, aucto argenti pretio. Quo loco conside randum mercium caritatem non continuo & manifesto ex nostra mutatione subsecutam, quod argenteus nummus 34. modo Mara vedinis his pravis pendatur non secus atque ante mutationem, tum argenti octo unciae (marcum dicimus) 65. argenteis ematur, quod ante in usu erato Verum ex iis quae sunt dicenda constabit, diu hoc non posse constare, quin rerum perturbatio consequatur. Ioannes I. ut Alencastrio Duci rivali pactam ex foedere pecuniae vim maximam repraesentaret, monetam non probam signavit, quam candidam dixit: eamque paulo post ne rerum caritas extaret, fere dimidio minoris expendi sanxit, uti ipsemet in conventibus regni Viruescae habitis testatur an. 1387. Quid de Henrico II.

Joannis patre dicam? hellis exhausto aerario penitus quae gessit adversus Petrum fratrem regni compos, tandem in suprema rei numariae angustia eodem recurrit, geminam monetam conflavit regales trium Maravedinorum, & cruciatos unius Maravedini valore. Crevit ex eo annona, crevere res aliae. Aureus quem duplam dicehant, ad 300. Maravedinos pervenit, equus 60000. emehatur. Sic in eius historia affirmatur anno 4. cap. X. Quin anno sexto cap. 1 orig. ttunslatae. 281 MARIANA:-POUTICAL ECONOMY VIII. invenio equum ad 80000. Maravedinos excrevisse. Prodi giosam iis temporibus caritatem; qua compulsus is Princeps de utriusque monetae val ore duas terti as nova censura detraxit. Et quidem aureus antea triginta Maravedinis erat, uti Antonius Nebris sensis affirmat in quadam repetitione. & ex argenti valore dedu citur, cuius octo unciae seu marcus 125. Maravedinis aestimabatur, aut certe parum ali quid, tum aurei, tum argentei valor iam ex creverat propter ea quae a nobis capite octavo sunt explicata. Ita ea facta monetae mutatione aurei valor decuplo ferme maior repente evasit. Vt credam, ac pro certo ponam, nunquam non moneta mutata subsecutam caritatem. Hoc ut melius percipiatur, fingamus argentei valorem duplicari, qui 34. Maravedinis aesti matur, crescere ad 68. nec enim desunt, qui existiment atque statuant fore e republica, si argenti valor augeatur, quidam minus, alii amplius. Num hoc posito si quis velit octo argenti uncias infecti emere quinque & sexaginta argenteis qui valor lege est taxatus, erit venditor qui morem gerat? non plane, imo minoris non dabit quam centum & triginta argenteis novia, quod est fere pondus ipsius argenti. Quod si argenti valor duplicaretur ob monetae valorem duplicatum, si ad sextam aut quart am crescet, tantundem in rudi argento continget. Idemque in aereis monetis usu venire experimur, mutari in argenteas quibusdam in locis ad rationem usurae centesimae, in aliis ad semissis. Porro ad merces alias extendetur proculdubio, quod in argento monstravimus fore neces sarium, ut crescant eorum pretia, quantum de monetae bonitate fuerit detractum, aut valor monetae crescet: perinde enim est.

Neque est dubium in novam monetam conspirare: quae singula mercium caritatem afferunt, nempe multitudo eius immensa eam reddet vilem, uti in aliis mercibus contingit copia vilescere. Deinde monetae pravitas efficiet, ut qui possident, abdicare quam primum cupiant, mercatores nolint merces ea pecunia mutare, nisi auctis immensum pretiis. Ex hoc quartum incommodum necessario extabit commercii difficult as, quo vigente opes publicae & privatae stant. Sic factum quoties moneta peior effecta est. Malo remedium exitialius erit, nempe rerum & annonae taxatio, quo res singulae pretio vendantur. Quod mercatoribus institutum grave erit: recusa huntque eo pretio vendere, suhlato commercio, & propter rerum caritatem ad inopiam gens universa redigetur, inde tumultus extahunt. Sic necessario quod in his angustiis saepe factum 282 APPENDIX scimus, nova pecunia aut penitus abrogabitur, aut certe de eius valore detrahetur, verbi gratia, dimidium aut duae tertiae. Fietque ut repente & quasi per somnium, qui ad trecentos aureos in hac pecunia obtinehat, ad centum aut centum quinquaginta redigatur: ac pari proportione caetera alia. Sic factum est Henrico II. Rege, uti in eius historia refertur anno 6. cap. VIII. re necessaria e Regalis tribus Maravedinis, quot ante valebat, duos detraxit, cruciatum ad duos Coronatos reduxit prioris valoris tertiam.

Ioannes primus Henrici filius suam monetam candid am ad sex denariolos redegit, dimidium fere valoris prioris. Sic in conventibus Viruescae habitis anno 1387. affirmatum invenio, & caritas tamen propterea excitata perstitit, quod ipsemet Rex fatetur in con ventibus Burgensibus proximo anno. Quata molestia provincialium dicere non est opus: res ipsa indicat. Quid in hoc genere Ioanne II. Rege contigerit, fine capitis VIII. explicatum est. In Lusitania Ferdinando Rege ob mutationem monetae caritatem consecutam invectam ab externis magnam eius pecuniae vim commemorat Eduardus Nunnius in suis Lusitanis annalibus. 1 Addit etiam coactos re necessaria minores pendere earn pecuniam nova censura facta, quo multi mortales sunt ad inopiam redacti. Et nostra tamen aetate ait, per imprudentiam ad eundem lapidem offendisse, nimirum Sebastiano Rege am·eam pecuniam signarunt, Batacones dictam, atque ex eo eadem mala, atque necessitatem eadem remedia instaurandi. Vetera exempla mittamus, tametsi quod in Lusitania accidit, antiquum non est prorsus. Sed certe Sanderus libro primo de schismate Anglicano affirmat inter alia mala, in quae Henricus octavus Angliae Rex praecipitavit ex quo ah Ecclesia discessit, monetae depravationem extitisse tantam, ut cum antea argenteae monetae misceretur aeris undecima modo pars, ille sensim eo perduxit, ut sextam non amplius argenti haberet, aeris quinque alias. Deinde priorem monetam antiquatam iussit in aerarium con ferri, & pari numero novae pecuniae mutari, magnum nefas. Eo defuncto Eduardum filium adierunt provinciales medicinam malis postulantes. Neque aliud est praestitum quam ut novae monetae valor ad semissem decresceret. Subsecuta est Isabella, 2 Eduardi soror quae semissem alterum valoris ex ea nova moneta detraxit.

Sic repente, qui quadringentos aureos in ea pecunia possidebant, 1 orig. annalibus, Addit. 2 orig. Isabella. Eduardi. 283 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY ad centum non amplius redacti sunt. Neque tamen ihi restitit fraus. Sed cum mala ex ea moneta non remitterent, novo decreto sanci tum, ut universa ea moneta deferretur ad officinas monetarias spe compensationis quae nunquam est facta. Infame latrocinium, tur pissimum peculatum. Prudens lector advertat, an iisdem vestigiis ingrediamur: an in eo facto imago depicta contineatur tragoediae nohis haud duhium instantis. Regis inopia ex his fontihus con sequetur, quod quintum incommodum est superiorihus nescio an maius certe inevitahile. Nam praeterquam, quod Rex ex suhditorum lahe quaestum captare non potest: neque illi hene esse provincia aegrotante; quod utraeque rationes aptae inter se sunt & com plicatae; si provinciales lahorahunt inopia, si commercia turha huntur, Regi pendere solita vectigalia qui possint? minoris multo regia tributa a publicanis conducentur. An somnia haec sunt, & non potius testata exemplo veteris n1.emoriae. Quo tempore AI fonsus XI. Castellae Rex aetate minor non dum in suam tutelam venerat, tutores eius ad rationes reddendas compulsi sunt regiorum vectigalium: inventumque centum sexaginta Myriades maravedi norum universa non superare. Sic in eius historia refertur c.XIV.

Erant quidem illi maravedini nostris maiores, ac singuli decem & septem huius temp oris exaequabant: tenuitas nihilominus redituum mirabilis, & quae fidem superare videatur. Tantae calamitatis geminam causam designat historicus. Earum prior procerum aviditas multa regni oppida & arces occupantium. Altera quoniam a tempore Ferdinandi Regis sancti ad eam aetatem, quo intervallo quinque Reges numerantur, orones pecuniam mutarant honitate imminuta scilicet, valoreve aucto. Ex iis mutationihus factum, ut impedito commercio & provincia ad inopiam redacta, ad Regem commune gentis incommodum manarit. Verum finis esto si adiecero postremum. Sed maius omnibus aliis incommodum, id est, commune odium, quo Princeps profecto :flagrahit. Prospera omnes sibi vindicant, ut quidam historicus ait, adversa imputantur capiti. Quare victoria est amissa? nempe dux summus acies imprudenter ordinavit, militihus debita stipendia non solvit.

Philippus Pulcher Galliae Rex circiter salutis annum 1300. primus, quod sciatur, inter eos Reges pecuniam depravavit. Quare Dantes eius aetatis nohilis poeta eum1 monetae falsarium vocavit; idem lorig. cum. 284 APPENDIX tamen sub mortem subeunte facti poenitentia :filium Ludovicum Hutinum monuit, se quidem propterea odium populare sustinere, mutaret proinde & ad veteres calculos errata revocaret. Refert Robertus Gaguinus sub finem vitae eius Regis. Nihil ea diligentia profectum: neque prius odium populare sedatum est, quam En guerrano Marinio pravi consilii auctore publice vindicato Hutini Regis iussu, procerum quorundam hortatu, tot a plaudente pro vincia. Clarum noxae exemplum, non retinuit tamen Reges con sequentes, quo minus iisdem vestigiis ingrederentur. Carolus Pulcher Hutini frater contra quem extat lex de crimine falsi Ioannis XXII. Pont. M. & Philippus Valesius utriusque successor & patrueIis, quanta molestia gentis ex Gallicis historiis cognoscere promptum est. His ducti incollnllodis ab omni memoria testatis Aragonii gens in retinenda lihertate diligens & attenta, a Rege cum primum inauguratur iusiurandum exigunt monetae nunquam mutandae. Sic Petrus Belluga testatur in speculo Principum rubrica XXXVI. num. V. productis duobus privilegiis ah iis Regibus Valentinae genti dads annis 1265. & 1336. cautio haud dubium salutaris & prudens. Aviditas excaecat, angustia aerarii premit, praeteritorum ohliviscimur. Sic facile malorum orhis recurrit. Ego quidem miror si penes quos rerum moderatio est, harum rerum sunt ignari, quod si noverunt, qua temeritate scientes & prudentes volunt in haec peri cuI a praecipitare.

~g5 CAP. XI. Num argentea pecunia mutari debeat. Q UAE incommoda ex mutatione aereae pecuniae suhsequi ex plica tum est, ea omnia in argentea maiorem vim hahent propter eius honitatem & copiam aureae semper minori numero, aereae item non magna copia, si prudenter respuhIica geratur. Et vero commercii nervus argentum est propter commoditatem cum eo caeteras omnes merces mutandi, contracta nomina exolvendi. Sed quoniam quidam nihil deterriti incommodis, quae ex muta tione pecuniae aereae experimur, magna, haud duhium, fore e repuhlica statuunt, si argenti de honitate ali quid detrahatur, decrevi nova disputatione explicare, an hoc commento sanari possint plagae, quas accepimus? an potius rationes omnes reipu hlicae suhvertantur, sursum deorsum eant omnia, uti ego quidem arhitrahar fore, utinam falsus sim vates. Hac illi quid em arte affirmant argento incolumitatem parari & pacem, ne in ilIud, illecti eius honitate externi avidas iniiciant manus, derivent lucri cupiditate ad alias llationes invalido legum remedio, quae fraude corrumpuntur & amhitu. Et constat argenteam Hispaniae pecuniam meliorem esse quam finitimorum octava circiter parte.

Potior tamen cura, etsi id non explicant, regiae inopiae supplendae. N am si ex mutata moneta aerea vili et exigui valoris supra sex centas auris myriades intulerunt in aerarium; quid futurum cogitamus si argentum deteratur, cuius immensa copia est in Hispania, quotannis ex Indis maiori atque incredihili pondere advehitur. In quo nova ostenditur commoditas, non fore llecessum hoc metallum ah externis petere, quod in aere contingit magno nostro dispendio, illorum lucro ad quos ex nostris copiis per eum modum fructus redit multo maximus, quando aes illormn argento auroque nostro mutatur: quod Glauco cum Diomede accidisse memorant. Non duhium quin ingens lucrum debe at accedere hac arte, praesertim si de honitate ar~enti tertia aut quart a detrahatur. 287 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY Quae omnia ut apertiora sint, cogita argenti mutationem trifariam posse contingere. Aut enim moneta incolumi valor eius augetur, ut argenteus, qui triginta quatuor maravedinis appenditur, crescat lege ad quadraginta, quinquaginta sexagintave. Aut imminuto pon dere, ,qui modo ex argenti octo unciis cudebamus argenteos 67.

deinde cudamus octoginta, aut etiam centum, cui que monetae valor pristinus constet marvedinorum 34. Quae ratio si penitus inspi ciatur parum a superiori discrepat, quando in utraque de argenti pondere detrahitur, valor augetur. Tertio contingat pecuniam mutare ampliori aere permixto: quo vere hi tricones contendunt. Nirmirum si hodie octo unci is argenti miscentur viginti aeris grana; deinde nova mutatione facta misceantur alia viginti aut triginta, unde in octo unciis argenti accedat lucri quantum sex argentei, quando quodlibet granum octo circiter maravedinos valore exaequat. Quod si omnibus annis mille millia argenti marci afferruntur ah India navigationihus anniversariis, hac facta mutatione in aerarium inferantur annuatim quingenta minimum millia aurei. Qui proventus si usura ad assem redacta vendatur; ut aureum vectigalem percipiat quolihet anno qui viginti numera rit, excrescet ex ea venditione lucrum ad decies mille millia aureos, nostro more dixeris decem milliones, Romano quatermillies sester tium. Quod si aeris amplius misceatur, uti indidem futurum putamus hac semel invecta fraude, lucrum crescet, qua proportione mixtio corruptelaque. Deinde id etiam considerandum a multo tempore ohservari in Hispania, ut argentum signetur undecim graduum (quos gradus denarios vocant monetarii) & quatuor granorum, nempe admixtis viginti aeris granis non amplius. Sic constat ex legihus regni monetariis. Idem aurifices observant in rudi & informi argento, ut eadem honitate sit quod ipsi in suis officinis operantur & in varia vasa conform ant. Id a multis saeculis susceptum satis perspicitur ex argento templorum veteri; tum lex extat Joannis secundi Castellae Regis id sancientis Madriti in con ventibus promulgata anno 1435. petitione 31. Quae lex proxima est novae recopilationis part. I. lihr. V. titul. XXII. His positis Iihenter ego ex iis hominihus rogarim, qui argentum depravari volunt, num id statuant in officinis monetariis, an decretum ex tendant ad aurificum officinas argentarias? si dicant utrohique, certe rerum confusionem inducant, neque argentum factum eodem pretio constabit ut ante, sed vario pro ratione temporum quo 288 APPENDIX factum fuerit. Addo quod periti eius artis negant argentum, si aere ampliori depravetur propter asperitatem idoneum fore arti ficio & elegantiae. Si in moneta resistere corruptelam volunt, neque in alias officinas extendi, debent dispicere semper iudicatum necessarium, ut factum & signatum argentum eadem sit honitate, & alioqui argentum rude necessario depravata moneta maioris constabit quam ante, quantum de bonitate monetae detractum fuerit nihilominus. Compages haec rerum subtilissimarum tot annorum spatio coaluit: neque convelli poterit, ut ego arhitror, sine convellentium & totius provinciae exitio, uti in re simili disputat Tacitus lihro XX. suorum annalium. Deinde de argento iam signato quid statuat? Num tanti aestimahitur quantum nova pecunia pravaque? Iniquum id esset, quando vetus melior erit, argenti habehit amplius, cunctique earn novae praeferent optione data. At maioris aestimahitur? aequum id erit: non tamen sine confusione, si eodem pondere nota que argentei alii maioris, alii minoris aestimentur: Quod si antiquari placet, at:que totidem e novis mutari, uti superiorihus annis factum in Anglia diximus, quaestuosa ea Regi nundinatio erit non minus quam quae in aerea moneta est facta; videndum autem an novus is peculatus sit pravo syncerum mutare. Neque vero expedit toties periclitari, quid provincialis 1 patientia possit toler are, ne cum exitio communi omnium exasperetur et pereat. Praeterea de aurea moneta quid fiet? necessum erit earn etiam attrectare, quod summa imis utique confundat, & invertat, quae immota melius starent, & ad easdem recurretur difficultates. Quod si aurum non deteritur, sane Hlud consequetur ut aureus (quem coronam vocallt) non duodecim argenteis appendatur, ut modo fit, sed quatuordecim aut quindecim iuxta argenti depravationem. Quid quod res vaenales continuo

maioris erunt quam ante qua proportione argentum deteretur. Externi enim ipsique provinciales ratione inita dicent; duodecim argentei novi non plus afferunt argenti quam decem superiores, ego etiam de meis mercibus tantundem detraham cius quod dare eram solitus. Quod si taxam mercium minantur, quid ex eo remedio consequetur superius est explicatum: neque vero vaenalia omnia taxari possunt. Sic commercium impedietur, ,quod instal' Iactis aurae tenuissimo amatu corrumpitur, usque adeo delicata 1 orig. provinciales. 289 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY res est. Nempe pecunia ac praesertim argentea propter suam boni tatem verissimum fundamentum commercii est, quo mutato caetera quae incumbunt necessario corruent. Quod si haec incommoda ex mutatione aereae monetae non adeo aperte extiterunt, id argenteae pecuniae constantia factum est, qua aerea fraenabatur, quando pro 34. maravedinis, ex his novis & pravis datur argenteus, ut antea.

Detracto hoc fraeno commercia penitus non constabunt, omnia maioris erunt multo quam antea. Alioqui fingamus praeter aeream, ali am monetam non esse, aut ex India argentum non devehi: repente quasi agmine facto incurrent ea omnia mala, quae superiori capite explicata sunt. Argentum arcet ea mala, quoniam probum est, magna eius in provincia copia. Quod si nova censura deteritur, inde novum & validum extitit argumentum, reditus omnes pecuniarii minuentur ex quanto fuerit argenti facta mutatio. Sic repente qui mille aureos annuos habebat, octingentos tantum per cipiet aut eo minus pro argenti depravationis modo; quippe mille aurei novae monetae neque argenti amplius habebunt, neque ad vitae usus pluris erunt quam octingenti ante a, solutione certe in nova moneta facta, quod erit necesse. Sic novo & gravissimo tributo gens premetur, quae vix superiora tolerate In quo numero templa, monasteria, nosocomia, ingenuae conditionis homines & pupilli comprehenduntur nullo relicto immuni. Et quidem superius satis est explicatum novum tributum imperari non posse, nisi ex consensu provincialium. Superest ad argument a in con trariam partem proposita respondere. Ac Regi quidem non ex pedit lucrum captare quod cum subditorum tanto detrimento coniunctum est: neque vero unquam Regi licuit provincialibus bona aut bonorunl partem detrahere, neque vi aperta neque arti ficio & fraude. Nam ubi quis lucrum, ibi alius iacturam facit: neque commento ullo & arte secus contingat. Quod si in priori argumento afl'erebatur argenti bonitatem efficere quod ad exteros deferatur, praecise nego earn esse praecipuam eius incommodi causam argumento quod Gallici aurei ,quamvis sint paulo meliores nostris, & pluris appendantur: e nostris tamen infinita vis in ea provincia visitur. Praecipuae causae duae sunt, altera mercium extern arum invectio, quibus Hispani egent~ neque possunt com pensare terrae opibus tantam copiam, ut necesse sit pecunia sup pIeri, quod dee st. Vestis linea, papyrus, libri, metalla, coria, scruta, varia opera afl'eruntur, frumentum aliquando; quas merces 290 APPENDIX gratis dare externi non dehent, sed aliis mercihus quarum suppetit minor copia, & argento mutare. Regis deinde expensae & pen siones annuae externis factae ad ter millies sextertium perveniunt, milliones septem quotannis, quae summa nisi mensariis numeretur cum facultate eo deferendi pecuniam, uhi ea Rex opus habet, nullo modo expediatur. Quod si quis obstinate contendat argenti honi tatem id etiam praestare, non equidem negabo, modo adversarius cogitet nulla arte posse retineri externos, quin continuo nostra moneta suam deteriorem faciant, ut nostrum argentum avert ant ad se, quo carere sane non possunt magis quam vita & sanguine. Quae ergo ratio institui poterit, dicat aliquis ad resarciendum 1 incom moda ex mutatione aereae monetae & copia nata? Ego sane nunquam ea mente sim, ut incommodum factum maiori incom modo resarciatur, peccatum peccato. Sunt enim remedia quae dam ipso morbo peiora. Deinde ad do, me mali medicinam ignorare praeterquam maiores ah omni memoria sunt usi in simili angustia, nimirum ut valor novae monetae minuatur dimidium aut duas tertias. Deinde si id satis non erit sanando vuIneri, penitus prava moneta ahrogetur, suhstituatur proba. Utrum que damno eius qui fecit ex communi calamitate lucrum, praestari aequum profecto videhatur. Sed quoniam id parum usitatum video, imo nunquam usurpatum, praestiterit eorum qui possident fieri detrimento, quam ut in errore diutius perstandi obstinati morhi causas augeamus; aut vero eo recurratur ut argenti honitas minuatur, quod sine exitio communi omnium non contingat. Omnino cardinis quihus vertitur universa haec moles duo illi valores pecuniae sunt in ca. IV.

explicati, quos componere inter se opus est, si res salvas volumus; quod perinde est ac si dicam, monetam debere esse Iegalem. Quod si seiungantur (quod futurum videtur si argentum deteratur) nullum erit genus mali quod in rem public am non incurrat. Finis esto hoc addito. Quo tempore Anglis Regihus magna Galliae pars serviehat Walliae Princeps pro Rege patre in ea provincia res gerens anno 1368. exhausto aerario iis bellis, quae gessit pro Petro Castellae Rege, novum trihutum iis urhihus imperavit, quod per familias solvehatur. Recusarunt pleraeque novum sU8cipere onus, alii ut Pictavienses, Lemovicenses, Rupela in Xantonihus annue runt, ea tamen lege, ne Princeps intra septem annos pecuniam mutaret. Auctor Froissartes primo volumine suorum annalium de 1 orig. resarciandum. 291 MARIANA:-POIJTICAL ECONOMY rehus eo tempore gestis Gallicus scriptor eius aetatis. Ex quo intelligitur satis, Principibus usitatam pecuniae depravationem: semper tamen id provinciales improbasse detrectasseque pro viri hus. Neque esset incommodum si hoc exemplo admonita gens nostra, cum a Rege subsidium fuerit postulatum, ita concedat, si pecuniae constantiam Princeps polliceatur futuram, quam diutis sime impetrare poterunt.

CAP. XII. De pecunia aurea. I N aurea moneta magnam invenio varietatem. Mitto primos Imperatores Romanos, quos ex auro purissimo eam monetam conflasse indicio sunt aurei nummi, qui extant eorum nominibus incisi. E contrario Gotthis rerum in Hispania potientibus aurum signatum est non syncerum, sed multa mixtura pravum duodecim modo aut tredecim graduum bonitatis, tametsi monetae aliquae eorum Regum effodiuntur melioris auri: nosque Witterici Regis vidimus unam graduum viginti duorum nihilomipus. Quid in hoc genere Reges Legionis & Castellae primis resurgentis Hispaniae temporibus fecerint, explicare non attinet: neque eius temp oris aurum videre contigit, neque in eo morari magnum operae pre tium. Eas tantum mutationes attingam, ,quae a tempore Ferdinandi & Isabellae Regum in auro factae sunt, ii sane Principes regni sub initia ex auro purissimo trium & viginti graduum & dodrantis seu quadran tum trium nummos signarunt, quos Castellanos dixe're, ex besse ,quinquaginta, singulos valore marvedinorum 485. Sic bes in monetam redactus ad 24250. maravedinos val ore pertingebat, rudis eadem bonitate tantundem minus 250. maravedinis, qui inter ministros monetarios & auri dominum dividebantur ex aequo, quando signabatur aurum. Eodem tempore rudis auri duorum & viginti graduum octo unciae appendebatur maravedinis viginti duobus millihus, Castellani pondus 440. rudis, inquam, nam eius legis aurum tunc temporis non signabatur, sed aurificibus tantum deserviehat ad varia opera facienda. Finitimae gentes auro utehan tur signato qua nostri bonitate & pretio: neque ex eo ullum incommodum extahat. Accidit aliquanto post, ut occidua ad Indos navigatio aperiretur magna nostrae nationis gloria fructuque, aurique magna vis quotannis adveheretur. Finitimi avidi nostri auri, sui alii de bonitate diminuerunt, ab aliis nostri pretium est auctum. Ea arte gens nostra considerata de sui auri honitate nihil 293 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY tunc quidem detraxerunt, valorem auxere tantum. Sic Hdem Reges anno salutis 1497. in Medinae conventihu8 ne amplius Castellani signarentur lege promulgata sanxerunt, sed pro illis Ducati, quos excellentes dixere, ea hesse prioris puritatis sexaginta quinque & tertiam, singuli maravedinis ,375. appenderentur. Sic auribus signatus quidem crevit ad marvedinos 24500. rude aut factum eodem pondere valuit 24250. maravedinos. Eodem tempore auri graduum viginti duorum infecti bes seu marcus valuit maravedino8 22500. Castellani pondus 450. Tenuit ea ratio aliquot annis, donec finitimos depravare amplius aurum est animadversum. Sic Carolus Augustus anno 1537. in conventibus Vallisoleti habitis id penitus commutavit lege sanciens, ut aurum signaretur duorum & viginti graduum praecise. Ex besse cuderent sexaginta & octo nummos, quos coronas dixere valore singulas maravedinorum 350. Quo factum ut bes huius monetae valeret Maravedinos 22800. De auro rudi neque signato, neque facto nihil est sancitum: sed ab eo tem pore ut merces aliae emitur ut cum venditore convenit emptor.

Aurifices quidem non aliud aurum operantur, praeterquam aut purissimum aut viginti duorum, certe viginti graduum, quos vulgo characteres dicimus, uti leg. IV. tit. XXIV. lib. V~ par. I. novae recopilationis sancitum est. Ita aurum rude non semper con sentiehat, neque consentit cum signati auri lege, secus quam in argento. Tametsi fere graduum viginti duorum aurum, tum signa tur, tum aurificibus in usu est. Pergebant externi aurum variis artibus & mercibus mutatum ad se avertere popter tenuem eius in Castella valorem. Quae res compulit Philippum secundum His paniae Regem, ut Madriti in conventibus anno 1566. auri pretium augeret in singulas coronas maravedinorum quinquagil)ta, ut quae 350. appendebantur ad 400. maravedinos excrescerent. Qua facta lege bes auri signati pervenit ad maravedinos 27200. Castellani pondus ad sedecim argenteos nummos. Disputari hoc loco potest, quomodo aereae monetae bonitas est imminuta, idem que in ar gentea efficere cogitant, quod fama praedicat an e republica sit futurum; si tantundem in auro praestetur bonitate imminuta auctove pretio, perinde enim est. Ego quidem omnem monetae mutationem plenam periculi arbitror neque expediat unquam illegitimam ita cudere, ut amplius lege detur pro re in communi aestimatione minoris. Neque caveri poterit, quin nostro exemplo finitimi suam monetam amplius deterant. Satisque usu est com294 APPENDIX prohatum quatuor mutationihus in auro factis a tempore Ferdi nandi & Isahellae Regum, evectionem auri tamen prohiheri non potuisse. Quid, quod si multum moneta aurea depravetur, con tingat fortassis ut reiiciatur ah externis, certe de valore eius mm tum detrahatur, quod nescio an cum Hispaniae maiestate satis con veniat. Credam tamen noxium magnopere haudquaquam futurum, si aurum mutatur parte honitatis detracta auetove pretio. Hoc maxime argumento quod intra non multos annos toties repetita mutatio incommoda insignia non attulit. Auri copia prae argento exigua semper existit, minor eius monetae frequentia & usus. Sic non credeham fore magnopere incommodum, si contingat muta tionem fieri. Semper equidem ea mente sim, ut velim res suum cursum teneri, neque attrectari pecuniam; neque video fructum maiorem e contrario quam Principis compendium, quod captari semper non dehet, praesertim hoc itinere depravandi monetam.

Verum modo aereae monetae & argenteae pristina constaret honi tas & ratio, de auro in magno discrimine non ponam utro fiat modo. Duplex tantum adhibeatur cautio, altera ut subditorum censensu id fiat,quorum de re agitur, alter a ut semper moneta legitima seu legalis sit, non secus. Id ut contingat, & ut uterque valor exaequetur, in aerea quidem, met alIi valor considerandus sive argentum misceatur sive non, tum cudendi expensae. Ita si aeris bes seu marcus cum labore signandi ad octoginta tantum maravedinos pertingit, ut lege ad 280. extendatur, quod modo fit, nulla ratio patiatur. Quantum enim exorbitat, tantundem a lege recedit. In auro & argento ut idem servetur opus est dispicere, qua proportione inter se comparentur, nimirum duodecupla si pari honitate. Sic Budaeus statuit libr. III. de Asse. Pari, inquam, bonitate, quoniam ut auri puritas dividitur vulgo in viginti quatuor grad us, quos charact,eres aurifices vocant; sic argenti in duodecim denarios, ita argentum undecim denariorum auro viginti duorum characterum hene respondet. Atque haec proportio fere servatur inter haec metalla, nisi alterius inopia copiave ea mutetur ratio, ut in aliis mercibus copia detrahit de pretio penuria addit. Quo minus mirari debemus in analogia auri & argenti inter se veteres sententiis dissentire. Gurandum ergo ut si auri & argenti monetae eodem pondere sunt, neque in puritate discrepant, ut aurea duo decim argenteis mutetur, ut modo fit, id enim legitimum. Si is valor exceditur aut minuitur, ad fraudem id totum spectahit verhi gratia 295 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY si corona auri mutetur sedecim aut· decem & octo argenteis, is excessus contra monetae legem totus erit, nisi auri puritas cresceret, argenti minueretur. Sic enim quod iniquum videbatur, legitimum redderetur, consonum aequitati. Denique maximi refert ne Prin cipes ex moneta lucrum captent ea depravata. Alioqui nulla industria aviditas externorum & provincialium fraenetur, quin spe lucri maximi ohtrudant nobis pecuniam eiusdem formae, sed adulterinam & pravam.

296 CAP. XIII. Principis inopiae succurrendi num via se aliqua ostendat? VULGARI proverbio verissime dicitur; necessitas caret lege. Tum illud, venter non habet aures. Importunus exactor est: nullis argumentis cedit. Parvi tamen eam redimas anxietatem, ingesto cibo conquiescit. Omnino in republica eae sunt angustiae, tam gravis inopia, ut non sit mirum penes quos rerum administratio est, iusolentia ali qua remedia somniare & inepta, qualis profecto videatur, quam modo arripuere, pecuniae depravatio, iis argumentis quae universa hac disputatione sunt explicata. Quod si id commentum non placet, supplendi aerarii viam aliam 1 inveniamus commodiorem necessum erit. Verum nostri instituti non est de re tanta deliberationem suscipere: Id modo erat propositum, pecuniae mutationem improbare quasi noxiam magnisque inc om modis pravam. Placet tamen quasdam alias rationes & artes ditandi Principem attingere fortassis hac commodiores, & quae fructus plus afferant: adde sine ulla gentis iniuria & gemitu, contra plausu maximo. Ac primum Regiae sumptus aliqua ex parte minui possent. Moderata enim cum ratione & prudentia magis splen deant, maioremque prae se fer ant maiestatem, quam supervacanea si intempestive prodigantur. Ratio regiorum vectigalium & sump tuum, accepti & expensi extat Joanne secundo Castellae Rege anno 1429. Ex qua ratione constat Regiae 8umptus annU08, computatis salariis ministrorum sportulis mensaque regia vix ad aureos triginta millia pervenisse. Dicat aliquis rationes eas antiquas admodum esse, immutata omnia, annonam multo cariorem, Reges potentiores, eoque maiori aulae apparatu maiestateque. Non negaho, verum haec omnia proportione non exaequant intervallum inter triginta millia, & duodecies centena millia aureorum, quae hoc tempore in regiae alimenta consumuntur. Sed & recentioris temp oris schaedam vidimus regiorum vectigalium, qua continetur anno 1564.

lor ig. alia. 297 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY in regia Philippi secundi Hispaniae Regis, in aliment a Caroli Principis eius filii & Ioannis Austriaci, l expendi solita quotannis quadringenta non amplius aureorum millia. Dicas in quo regiae sumptus restringi possint? Id ignoro: qui in aula versantur pru dentes homines statuant. Sed in vulgus tamen fama prodiit, sine ratione ulla expendi, quaecumque cellariis ab opsonatore traduntur in penuque inferuntur. Deinde regia dona fortassis minora si essent magnum vectigal accederet. Non ea sum mente, ut Regem parci infamiam subire velim, aut parum munificum existere in suorum praeclaris facinoribus & obsequiis. Duo tamen conside randa credebam. Nimirum nullam sub caelo gentem esse, cui maiora & plura praemia publice suppetant, procurationes, officia, pensiones, sacerdotia, militaria oppida & census, iis ex ratione & cum delectu tribuendis extraordinaria munera excusari possent ex regio thesauro aliisque vectigalibus. Deinde cogitandum muneribus, cum sunt nimia, homines non reddi promptiores ad obsequia, ne ad benevolentiam quidem dantis, ut spe magis futurae mercedis quam accepti memoria beneficii ducamur hum anum est, usque eo ut qui multum in aula creverunt, continuo cogitent de secessu & tranquilla vita. Nullus in Castella Rex munificentior vixit Henrico eius nominis quarto: neque ullo tamen tempore maiores tumultus extiterunt, eo progressis proceribus ut Henrico abdicato Alfonsum eius fratrem substituerint: & eo extincto Isabellae utriusque sorori regnum obtulerunt. Tacitus etiam libr. XIX. extremo. Vitellium ait, quia munerum magnitudine magis quam morum constantia amicos habere voluit, magis meruisse quam habuisse. De Ludovico sancto Galliae Rege in vita Roberti Sorbona, qui fuit illi a confes sionibus Tornacensis Diaconus, refertur, cum Lutetiae vellet con stituere collegium, quod extat de suo nomine Sorbonicum, cui in eo genere litterario, nullum toto orbe comparetur, Regem rogasse subsidium aliquod. Respondit HIe facturum libenter quae postulabat, si modo delecti Theologi prius publicis oneribus & vectigalibus expensis statuerent, quantum ad id opus elargiri fas esset. Magnum Regem & vere sanctum. Si in opus tam pium non sine iudicio & examine pecuniam profudit, an ad impinguan dum aulicos in inanes hortorum amoenitates & fabricas super vacaneas prodigeret? Sic est, a gente Rex habet tributa, quibus publica onera sustineat, ea ubi compleverit poterit ad alia digredi, 10rig. tustrici.

298 APPENDIX non ante. An si quem ego Romam procuratorem mitterem ad mea negotia expedienda, ei liceret pecuniam in Bumptus neces sarios a me datam in alios usus convertere? Non licet Regi, non licet pecuniam a subditis datam ea libertate insumere, .qua privatus fructus praedii. Ad haec, sumptus non necessarios, & bella excusare debet, quae membra sanari non possunt, tempestive a reliquo corpore ahscindere. Prudenti consilio Philippus secundus His paniae Rex Belgas a reliquo imperii corpore seiunxit: Sinarum gens multo latius quam hoc tempore cum imperaret, quasi emisso sponte sanguine & castigata luxuria multas provincias abdicavit, quibus commode l imperare non poterat, auctor Mapheius Indi carum historiarum libro sexto initio. Tantundem inter Roman08 Imperatores praestitit Hadrianus Augustus everso ponte quo Danubium iunxerat Traianus, ilIum ad septentriones, & Euphratem ad ortum Romanae ditionis fines esse volens sua iam mole labo rantis. Quartum praeceptum sit, ut ad rationes adigantur primum aulae ministri omnes, deinde provinciae magistratus, atque alii omnes, quicumque reipublicae partem aliquam attingunt. In lubrico versamur, ubi vix tuto quis consist at. Verum quod vulgo fama fert, plane est miserabile; nullum hoc tempore in provincia magistratum, null am procurationem, ne sacerdotia quidem & Epis copatus meritis dari, cuncta esse vaenalia, neque sine pretio con cedi, conficta haec fortassis, esto certe aucta: sed ita dici calami tosum est. Omnino regios ministros videre est terrae plane filios exuccos ad publicas procurationes accedere, puncto mox temporis beatos evadere, multa aureorum millia annua numerare. Unde haec nisi ex pauperum sanguine, ex medullis Iitigantium publicasque procurationes ambientium? Hac rerum inversione commotus soleo saepe cogitare, fore e republica si quemadmodulll Episcopi prius quam in eum gradum ascendant, bonorum, quae possident, rationem testato describunt, ut ea relinquere cui voluerint sub mortem possint, non alia: sic putabam faciendum cum iis quiZ ad aulae ministeria, aut magi stratus, aliasve procurationes leguntur; ut suis temporibus examine instituto cogerentur rationem reddere quaesitarum denuo divitiarum, spoliarentur, quorum origines certas & causas minime designarent. Immane quantum lucri aerario accederet hoc examine instituto & iudicio repetundarum.

1 orig. comode. 2orig. quae. 299 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY Qui regia vectigalia administrant, eos frequens fama damnat, quasi foedere cum Publicanis facto lucri & pecuniae ea conducentibus pactae partem multo maxim am ad se derivent; quod ad rectores singularum urbium promanat, eo peiori exemplo quod leges pro vinci ales seu pragmaticas vendunt populis quotannis iis obtem perare recusantibus: publica iis addicunt palam aquibus ex arcano pecuniam acceperunt. Finis non sit corruptelarum formas varias commemorandi, emungendi provinciales. Et constat annis supe rioribus cum Philippus secundus Rex constituisset coronarum valorem augere octava parte, nihilominus quendam Regi gratiosum ea deliberatione cognita, aurum prius omne corrasisse quod mari Atlantico defertur quotannis, ex eo ingens deinde lucrum fecisse. De quodam e superioribus Castellae Regibus Ioanne credo secundo, aut Henrico eius patre Iudaeus quidam eius quaestor maximus rogavit, eccur fallendo tempore cum aulicis tessara non luderet, respondit Rex, qui id faciam cum centum aureos non habeam?

Dissimulavit in praesentia Iudaeus, deinde opportunitaem nactus, quod superiori die verbum, 0 Rex ait es locutus, vehementer me pupugit: quippe eo me per strictum ex obliquo putavi. Verum si morem gesseris, ego te ex inope locupletem faciam & heatum. Annuit Rex postulato. Tum ille, yolo in meam potestatem tres arces contradas, quibus condere pecuniam cogitabat, servare vinctos quos attactu pecuniae regiae noxam commisisse probasset. Tunc ex quaestoribus minoribus inquisitione facta excussis schedis in veniebat nomina regia aliasque donationes a Principe factas, de tracta tertia aut quart a parte solutas iis qui regias ad eos syn graphas afferrebant. Rursus ex iniuriam passis rogabat, an eius peculatus dimidio contenti reliqua Regi cederent. Annuebant illi, vero in lucro ponentes quod offerebatur, nulla antea spe compensa tionis ullo tempore futurae. Iudaeus rebus sic constitutis in ferrum & vincula quaestorem eiusque adeo fideiiussores trudebat, neque liberabat nisi pecunia integra persoluta. Sic aerarium magnopere locupletavit. Qua utinam arte hoc uteremur tempore, magni instar compendii esset. Quaestores eam functionem cum magno com pararint, (quae nova corruptela est argumentum inversae rei pub licae) iidem vendant necesse est, atque ex aliena miseria lucrum captent. Pecuniam regiam ad mercimonia convertunt, sic regiis litteris uno & duobus annis non satisfaciunt. Qui commodissime post quatuor aut octo menses debita solvunt parte etiam aliqua 300 APPENDIX expensione detracta, uncia nempe aut duahus unciis ex universa summa, ut cum creditore convenerunt. Quae corruptelae coerceri possent, si identidem in eos inquireretur. Tametsi id etiam praedicant, vero an £also non dixerim, sed affirmatur tamen vulgo, nullum ex his quaestorihus esse, qui in aula in regiis tribunalibus £autores non habeant parte nempe peculatus speque invitatos, quae alia miseria est superiorihus non minus exitialis. Ante omnia, regia vectigalia censusque diligenter & ex fide curari dehent, ut modo res sunt vix dimidium in regios usus convertitur. Per multo8 ministros traducta pecunia liquoris instal' semper aliquid in vase relinquit. Hac cura sucepta Henricus tertius Castellae Rex ex pu denda inopia vix ut ali quando in regia esset, unde arietinas carnes ad prandium emerent, uti nostri annales testantur libr. XIX. capito XIV. in locupletissimum evasit: filioque Ioanni secundo ingentes thesauros reliquit sine ullo provincialium gemitu, cautione tantum ipsius & Ferdinandi £ratris, ne ministri in pecuniam puhlicam rapaces manus iniicerent. Postremo curiosae merces & delicatae quihus gentis corpora enervantur, & sine noxa iis carere possumus, gravi aliquo tributo vendantur. Sic enim aut non invehentur, quod optandum imprimis est, aut ex quaestu externorum provincialium deliciis aerarium suhIevaretur, eo instituto vectigali, ex auro illusa veste, ex aulaeis, ex aromatis omne genus, ex saccaro & cupediis omnihus: quod ah Alexandro Severo institutum olim Romae sine fine laudatur. Et nos de hac re copiosius disputavimus libr. III.

de Rege & Regis institutione cap. VII. quo Dlinus necesse sit diutius hoc loco immorari. Id modo suhiiciam, ex iis quas mon stravimus supplendi regiam inopiam vias imo ex earum quacunque plus accessurum lucri quotannis, quam ducenta millia aurei ,quos primi auctores aereae monetae mutandae annuos scheda puhlicata, sunt ex ea Regi polliciti, quodque est amplius sine ulla populi re prehensione, contra magno plausu omnium, pauperum ope. Si quis ohiiciat nil esse mirum, si ad eas rationes revertimur quas superiori tempore varii Reges sunt secuti, uti superius est dictum; responsio in promptu est, multum ah antiquo mutata temp ora, Regis reditus multo tunc minores, nulla rerum vaenalium instituta decima, nullum Indicum aurum, non octava vini & olei pars, nulla mono polia; ex decumis templorum, & cruciata nulla suhsidia, militum sacrorum Reges magistri non erant, unde opimi census quotannis.

Augustiae multo maiores, ad portas & moenia Mauri, cum finitimis 301 MARIANA:-POLITICAL ECONOMY Regibus bella; proceres saepe rebelles, intestini ex eo tumultus: Nunc contra divino munere intus pacata omnia in Hispania. De e~ernis nihil dicam omnino: in Gallia Franciscus Rex eo nomine primus anno 1540. solidos monetam in ea gente frequentem de trivit, Henricus Francisci filius ulterius progressus aeris amplius miscuit. Carolus nonus avi & patris exemplo de honitate & pondere detrant non parum. Angustiae haud dubium graves premebant, incommoda tamen ex eo fonte tanta, ut non sit opus illis aliena lugere mala. Provinciales exacerbati tumultuantes, veterum de re ligione placita passim mota, compulsi plerique oh inopiam solum vertere, & ex aliena misericordia vivere. Quod in nostris annalibus retulimus lib. XXIX.c.XXI. insigne profecto est, neque hoc loco praetermittendum. Maximilianus Augustus & Ferdinandus Rex Catholicus de Castellae administratione propter ohitum Philippi Austriaci & uxoris imhecillitatem rectore destitutae diu dissidentes concordiae ineundae viam aliquam excogitabant. Id ut contingeret Augustus sibi inter alia ex Castellae vectigaIibus centum millia aureos semel numerari sibi :flagitahat. Rex Catholicus id ut con cederet adduci non potuit: excusabat aes alienum publice ad quin genta aureorum millia excrevisse. Mirabile plane responsum. Vec tigalia minora multo erant, quam in praesenti bella, quam ullo tempore graviora, spesque pares tentatae. Lusitanus superatus fini busque pulsus, Atlantica navigatio aperta, Granatae regnum subiugatum, Mricana littora Vascones, Neapolitani expugnati, prater regni motus compositos, & Italica bella in quibus magna semper pars fuit, conqueritur tamen regnum eo onere premi levi quidem si cum debitis nostri temp oris conferatur.

Nimirum prudentia insigni Princeps accepti & expensi rationes comparabat, neque ultra niti volebat. Quae magna sapientia est. Neque verum est temp ora accusare, id enim anno 1509. accidit, quo iam tempore magna vis auri quotannis Indici in aerarium inferebatur. Mutata ex eo temp ora non crediderim, sed homines, ingenia, mores, deliciae, quibus malis hoc im perium quasi mole imposita ad terram affiigitur, nisi Deus sua benignitate & salutari manu sustentet. Haec ego sentieham in iis omnibus articulis, de quibus in hac scheda disputatum est, ac sigillatim de aereae monetae mutatione depravationeque. Quae inconsulta gente facta iniqua videtur, consentiente multis modis exitialis. Si vere & cum ratione huc usque sumus progressi, erit 302 APPENDIX quod Deo gratias agam; sin faIlor, iuvandi syncera voluntas veniam eerte meretur. Notitia enim aliqua praeteritorum malorum faeit, ut verear ne in ea mala incidamus unde emergere sit difficile. Quod si quis exacerhahitur iis quae in nostra disputatione ponuntur, is eogitet, remedia quae sunt salutaria eadem amara saepe esse & aeria. Tum in re quae ad omnes spectat, euivis liherum esse, de ea quid sentiat explicare sive verum dicat, sive fallatur. Deum ad extremum preeor, ut eorum, penes quos rerum arhitrium est, DCUI08 & mentem illustret luce veritatis; qua sine perturhatione ulla cognita salutaria consilia amplecti & executioni mandare non detrectent.

* * * 303 BIBLIOGRAPHY PRIMARY SOURCES: LAINEZ, JACOBUS, S. J.: Disputationes Tridentinae. Oeniponte, typis et sumptihus Feliciani Rauch, 1886, 2 V. LUGo, JOANNES DE, S.J.: Tractatus de Justitia et Jure. In Disputationes Scholasticae, Parisiis apud Ludovicum Vives, 1863, Tom. V, pp. 443-778, VI-VII. MARIANA, JOANNES, S.J.: De Monetae Mutatione. In Tractatus VII, Coloniae Agrip pinae, sumptihus Antonii Hierati, 1609, pp. 189-221. Tratado y Discurso sobre la Moneda de Ve1l6n. . . . In Biblio teca de Autores espaiioles, Madrid, M. Rivadeneyra, 1863, V. 31, pp. 577-593. Translation of De Monetae Mutatione made by the author himself. De Morte et Immortalitate. In Tractatus VII, pp. 356-444. De Ponderibus et Mensuris. Moguntiae, typis Balthasaris Lippii . . ., 1605. De Rege et Regis Institutione. Moguntiae, typis Balthasaris Lippii, 1605. Bound with De Ponderibus et Mensuris. De Spectatculis. In Tractatus VII, pp. 127-188.